Friday, July 29, 2011

Klimsomar alammet

WILLIAM SHAKESPEARE

LAPEN

ALANGLI KABOCHE TEKANG ALAMMET

-Sikari Tisso

Lam aphrang:- Ilitum kadokave arat ta non akai aphan ke pirthe kaparongsoso akai pu si chinihur lo. Laso akai ke Sonthan ajakong (Science and Technology) si pirthe kachari. Langdam phruiphrui te laso akai along lam amet lun amet ardi ave. Pine si arjangpong asonben. Bonta lapu kali, alam amat si ‘lam amet’ mate ‘lam acho’ penak lo apot, laso ardi ke hako,non mate mononphi’an ta ephong ateng si dverpo. Tan’ong te kebat si bat si batponbomji.Thekser reset atum ke laso alam chini .

Inut a’oso aphan mononphi,inut monit kangthim pemanji pulo te laso a’oso aphan bihek pen ta aning angthin paklar’et lapen pangthir’et nangji. Laso kapangthir lapen kapaklar atiri ke pirthe badu akhei atum sitame amena mena alammet lamchong lapudet kali pirthe athak kedo kaprek kaprek akhei alammet alamchong,alun atomo along pen si ke’en lapen kangdir.

Ilitum alammet lamchong ahokpet ke incho’o,bonta tokjir pen angthek khang ra kabirti kabirton adichi kachinine ajok lammet lamchong amo ilitum duredundet binong.Pini aeni ilitum aphan emna alammet lamchongdet ke chedorde.Pirthe bang kethek kere pen kapaphrangtang akhei alammet along kedo ason do’an kachibidun ta kenangsot. Lason matha ra klem pulo te mo arnisi ke iltum alammet ta bang along cheparjedun unpo.

Lahei alam aphan ardi pi si neli, hako areng kelok alammet kuru sarpo William Shakespeare ketok kaboche rson sonni alammet ladak tok si klimsomar aphan panonglo.

William Shakespeare komat lo? :- Klimsomar atum William Shakespeare kaboche alammet kaporhe aphrang aphrang William Shakespeare aphan mate akai alam jersobak ke chini ingtungdukji ta hai.

William Shakespere ahokpet ke inut hirbang mate hirjir kabonda akele kethekparpik abang. Hirjir kabonda asonthot si alangli amena amat pahancha ra lamkan tok ra halahei alamkan along kachepajan ta kethekparpik abang. Halaso akai ahut England adet arlo alanglibobg chethangpik.England arechopi Elizabeth lapen ke’ongdung kethe kiding atum ta alangli kaboche ason amung do’an aphan aning dokpik .Laso apot si aphi’an ke inut thekser lammet kuru pu pirthe amonit ta alangliphan hokdet lo.

1564 AD aninigkan jangmjpo achiklo, London rongsopi pen helochet ‘Stratford upon Avon’ pu arongsopi along si Shakespeare amahang kethek. Stratford along Shakespeare atum ahem bita palongni do. Isi ke Green Hill Street lapen isi ke Henly Street.Amahang kethek arni ta monit atum pudak thek vangve. Jatsitame Holy Trinity Church pu Stratford rongsopi arlo kedo ihum a kirja arlo kekhang angthek ateng pulote alangli mahang kethek ke Iangmipo achiklo niphai ingkoi ra kethomji,athe ma laso achiklo niphai ingkoi ra therok arni si alangliphan kirja along Arnam angno kahodai mate Baptisma kipi. Halaso ahut inut a’oso pirthe hachedet pen nithom aphi Baptsma kipi ke aron lo.Parnopon me Jangmipo ingkoi ra kethom mate Shakespeare amhang kethek ke ‘Feast Day ofSt.George ’ pu isi nime arni. Shakespeare asarbura amen ke John William lapen asarpi amen ke Mary Aeden.John William ke ok’reng pen kasemar ahormu abeha keklem amonit. Asarpi Mary Arden ta lapuson thakthak si monit aum aphan ale en pen tangka maha keparam abeha keklem abangpi.

Bihek ako pen ta Shakepeare aning repik bonta koloso a school lapen ko’an angdeng’an si kacharli ma pu alam nahok ta ketokdak ave. Stratford upon Avon along kedo ‘Stratford Grammer School’along ningkan throk/throksi arta pen si Shakespeare lo kacharlidun ta hai pu alam si chini unchot. Amena ahem along amat than bangphu hangpi ra klimso William aphan ketok kaporhe kapathan ta hai pu ta monit atum chethan. 1582 aningkan phaikuni 27 arni si amena pen ningkan nerkep kepakleng Anne Hathwey pu a’okarjang pen Shakespeare chepachor cheparup lo. Anne pen Shakespeare kachopatherap asomar aphai bangkethom. Aklengsi ke arloso, amen ke Susanna Shekspeare. Akibi banghini ke kacherop. Inut pinso lapen inut arloso. Pinso amen Hamnet lapen arloso ke Judith. Ningduk alam Shekpeare aso akleng mate Susanna achethe thipihek. Ningkan ingkoi ra phli arta si Susanna penan kedo bonta aso inut pirthe pahache tekang si Susanna arong chevoijui lo. Laso aphrang 1596 aningkan ningkan kre isi arta plengchit ahut si pangthek un’e akeso kacholong apot Hamnet arong chevoijui lo.

Momnit achethe monit amat le kachrimthek kalidet ajok apor nangkele pulote kadokave ta arong chevoivek nangkok. William Shakespeare asomar atum ta Arnam kapinchong aron pen chepajok un’edet lo. Laso apot alanglining aklong pirthe ko’an aningduktong kachingrum lone,labangso abirta kelongdun abang komat si do? Mat si puthek, lahei aningduk aning’oi archimtong alangli ning arlo pen nangcharchim ra pirthe chethangphlup alammet nagkeman lone ke! Ajatnon Shakpeare kaboche kasonse tekang almmet nonpu ta krim un’e ban un;e ra cham’e rengseng amatlang. Laso ardi ke prthe longle ruhuphetik ke ephong ateng si doverpo.Alangli kaboche tekang ason amung heihu porhedam pame te lahei almthe ajor ilitum long pamepo.

Alangli jasemetpet ke pasontni alammet boche ra pachetak tekang i) Hirjir ii) Lamkan

Hirjir:- Rechopi Elzabeth England adet kachari’un ahut si areng kelok alammet kurusarpo mate amena ketokvek alamkan along cheparjan thekpo William Shakespeare ta pirthe kehondun lapen lahei boche sonse asai keklem tekang. Halaso ahut Nijang mate Europe apirthe,asitin adet arlo ta lammet kuru atum angbong Sonnet pu ejst shirjir ketok chihungpik.Cicily pu isi langlom along kedo adet pen si sonnet amahang kethek. Laso aphi si Italy, Franch heihu adet ajo kele. England adet ta laso ahirjir ketok adichi lerok lo lapen penang’an atum ke Sonnet tok lo.

William Shakespeare ke kekomroro abang kali. Monit atum pa’ove pa’odon ahut pen danglok kai angbong kepho lapen kachetong kisung,ningri ninglak heihu aphan pathedam pen pangrumpet ren krephli, asitin aren along lamton kep kep,kecheng aren pen phli angdeng aren, lason thaktahk si pho pen nerkep , sirkep pen kre hini angdeng lapen kijutsi kre kethom pen krephli angdeng aren along kedo arno amokha pacheton pen ketok laso ahirjir helo sonnet.Rat atum halaso akai ahut Sonnet kaporhi chihungpik.Aning kereparpik ahirbangpo William Shakespeare ta ijir jirni lapuchot kali pangrumpet jir pharo isi ra phokep ra phli a sonnet tok bochedet lo. Shakespeare laso kaboche along jasemetpet - ‘thekser lo lapen mepik lo’ pu kehok ajok ansose kaboche kasonse avarasi ( patronage) kipidun ke rechopi Elizabeth amena amat.Lahelobo Shakepeare kaboche asonnet aphan monit atum Elizabethian sonnet mate Elizabeth akai ahut asonnet pukok.

Lamkan:- Sonnet pu ahirjir asonthot si alangli lamkan kaboche ta dopik. Recho kethe atum amei along pen danglok det arlo angtan ke’ongparpik adim, Shakepeare ketok alamkan si halaso ahut chijumphlup anpin. Ke’ongdung adim Shakepeare amena amat ta cheparjandun ra isi anong athang keme rat along pen kelongdun do. Shakepeare pajatthom alamkan boche. a) Comedy mate kelangdun pen ingnekkhuk meme lapu kali kangnek epok che’otjuju lapen lang tangdet aphi sitame ning arongkhrang ning ingsamjin alamkan. Lapuso alamkan amokha amen lapuhei helo:-

i. All’s Well that Ends Well

ii. Asyou Like It

iii. The Comedy of Errors

iv. Cymbeline

v. Love’s Labours Lost

vi. Measure for Measure

vii. The Merry Wives of Windsor

viii. The Merchant of Venice

ix. A Midsummer Night’s Dream

x. Much Ado About Nothing

xi. Periels Prince of Tyre

xii. The Taming of The Shrew

xiii. The Winter’s Tale

xiv. The Tempest

xv. Wo gentlemen od Verona

xvi. Troilus and Cressida

xvii. Twelfth night

b)Tregedy mate ningri ninglak aphuthak Shakepeare kaboche alamkan amokha ke lahei helo:- i. Anthony and Cleopetra

ii. Coriolonus

III. Julius Caeser

IV. Lady Mecbeth

V. Romeo and Juliet

VI. Timon of Athens

VII. Tilus Andronicus.

VIII. Othello.

IX. Hamlet.

X. King lear.

c) Historical based mate phurkimo along kedo ahokpet alammo aphuthak kaboche alamkan ke lahei helo.

i. Henry iv part i.

ii. Henry iv part ii.

iii. Henry v

iv. Henry vi part i.

v. Henry vi part ii.

vi. Henry vi part iii.

vii. Henry viii .

viii. King John.

ix. King Richard ii.

x. King Richard iii.

Shakespeare ketok alamkan lapen ahirjir amokha lapu’an kacheththang athe kopi ma pu ilitum chini ingtungduk ta hai. Laso alamthak ke joi’o. Shakes peare ketok a English alamthe amokha ke malumala amonit atum lapu’an kachinidak kejoike kali,bonta munthichot pulote chini’un lapen ladak kedo ke ardi dojot alam saide. Recho kethe pen danglok penang’an pirthe aphuthak angkang pathedung pen kachinidam kedokok atum ke ladak aning kamatha pen chetonchit ason kelongdam dopik.Shakepeare ketok alamkan lapen ahirjir do’an ke monit atum aphan epak, apak kethedung aluji ason. Laso aluji angno inut amonit arjapdamham pulote, amena aphanchot lapu kali pirthe amohor amat si theklongdak lapen keme kaheno kilir kephorji aphan kamatha pangching angkung longlok. Klardak alam,lapuson apun achak kechok kangthimlim akaboche pirthe angbong mate monit ahamphang along keklang ing’arpong.

Rechopi Eizabeth,Recho James I lapen ke’ongdung kethe kiding,thekser reset amonit atum ta lasi Shakespeare aboche sonse aphan ardi pidet,kanghon amek pen lang ra kenangsot kehok ta padokok.

Shakespeare amek kichi:- Shakespeare amena akhei, arecho kethe lapen adet aphan lapuchot kali,pirthe athak monit do’an ahamphang aphan si aning ingsam pame pen alangli lammet lamchong kaboche. Bonta ningduk alam, alangli pirthe kehon tekang ajir dingparpedet.Ningkan phokep ra hini ajak’an si alangli pirthe hon tekangchot.1616 aning kan Janmipo achiklo niphai 23 arni si alangli malomsovet apor angbong ase kahari amat chom chevoijui lo. Chom kachevoi ahut alangli arta ningkan phokep ra hinivetlang. Manghu neme, pirthe kehon tekeng ajak ding’o’e pusitame, pirthe hupphlup anong athang alangli long tekang lo. Lahelo thek kere atum bang kipu-‘monit arta ningkan aphai pen le kekheng nangji kali, kamme keklem alakha pen si kheng nangji.

No comments:

Post a Comment