Friday, July 29, 2011

KARBI LANGPI, KHOIYAKU, BURHI DIHING……

- Sikari Tisso

Jirpo Peimthi Gohain, Assam mate Nihang nirep ahavar anbong pen inut anong athang kethdung inut pkerangke. Alangli lapen alanglichor Gitimallika pen kachichini penang’an ajir ding lo. Detpi kachari asorkar kerap atangka pen kedamtang 2006 aningkan,Vosik achiklo angbong,Karbi akhei ajutang jubat lapen Porik porom arthopi, Karbi langpi akuung kedo,Vothatlangso Rongsopi arlo,Tika Govt. M.E. School along ‘Assam Rhino Society atum ‘Bong’oi alun aphuthak kapangni isi krungsai amei lapen saikulat amei along si alanglitum pen neli kachichini. Halaso ahut amena aphu tarlok ajakong pen pirthe aphan kelang kachini aning kehang penang’an kethe kiding atum pen neli chichini avarsai long. Alanglitum angbong pen neli kachichini ke— ardi dojot ketok kelangthek apot anong athang kachethangpar tokbangphu, akehai Nagen Sarma, Nagaon, Dr.Rejaul Karim,Nagaon(abinong ke Kalagasia,Barpeta), Karbi akhei ajutang jubat aphuthak ketok kelang pen anong athang kachethang, Tika Hovt. M.E.School along kong thanbangphu akehai Tangka Konwar, Nagaon rongsopi along amat amahang kethek, kethe kiding ariso Hemanta Saikia( Assam adet arlo kedo kheiso atum ajutang jubat aphuthak katarlip asai si alangli klembom) Sami Dr.Moon Bora, akehai, Prof. Kishur Bhattacharya atum heihu helo. Bhattacharya akehai ke Gauhati University along inut than bangphu. Alanglichor Aditi Barua, inut lo kaporhi ke’ongjing abangpi. Alangli Gauhati along amat si ‘Drishtidan’pu amek kave amonit atum aphan kerap kipi asong chariponbom.

Hako ilitum aphusar aphisar akai ahut kilun alamthe, ate’ot heihu jersobak ta paprekprepin pen bong’oi alun pen danglok penan’an lun barim kilun thek ilitum angjir Sangpi Kareng Ronghangpi aphan ta neli ladak si kachetong. Alangli Langsomepi asor.Ningduk alam, nelitum chetongdet pen chiklo jon ni ne jonthom aphi alangli arong chevoijui lo. Pini alangli ilitum angbong avedet lo pusitame alangli karjong ,Chomme phangme keparap thekji aphan Arnam aphan laso alamjir ketok pen si choningripi lo.

Kithurmi ovekimi(Okarjang) atum aphan alangli oso kebei alun lapuson si lun pame ra kethan—

“ Voluri dei jang serli

Ethak langtha ha sengpi

Hingchongso pen hingchongpi

Turbongbong nangturriri…”

Ingjir Kareng kilun alun alamjor amokha hala athak amen ketok neli jirpo atum ke chini vangve. Tebonsita lun alamthe kapachekeng lapen ate’ot heihu karjulong pen ke alanglitum anin arngpikpak. Lahei alun alamthe pen kopipi si kipudam ma pu neliphan alanglitum neli karju pacherpatmitmat . ‘Bong’oi mir hoidoi/Chetongte loiloi/Chetonglok langroi/Pi nangseng ke’oi (si)/Keng sarti nuboi/Nang kangroi ma kangroi…” pu ijir bong’oi alun alamjor neli alanglitum aphan thanjir aphi ke Dr. Rejaul Karim ke matha ding si aning karong chonhamhamdet.

“ Akimi ahikha bida pu ke arong lone arikang lone kachinine ra inghan ephar lutchok sai chotiki chonghoi pen kereng, pudam’et te pirthe kona chechardunde mana chechardunde inut arisopo le alang aning kedok a’okarjang , harlom harlam akeng sarti aphan ‘nuboi’ a’ok apokbem pen kapangbardam thek ke kamanghu meme alam. Lapuson thakthak lammet ajor kethedung alun alam kaboche thek abangphu asonson amonit kedokok isi ahamphang le isi kapaphihup bang pu kachelonledet alam binong. Karbi alammet alamchong ta pirthe kepaphrangpik akhei atum alammet lamchong along cheparjedunkroi pu si alangli neli ingno ningje. Laso alam alangli amena neli ingno ningjechot pen ingtonkokke. Assam angbong pen kachethangnei birta alo along ta alangli ketok alamjir alongli tokpon.

Halaso ahut kachepachini kadokave ajirpo angbong pen inut bang hini aphan aphi’an eve veni ke chetonglang. Bonta Peimthi pen Gitimallika aphan ke chetongver mate chingkiver. Neli kepha ajok Peimthi atum penanso nelihem vang si boha do ra Tara langso along Karbi Riso Nimso rong aje ta nangpalangdun lo. Lapuchot kali ‘Parok’ akhei ilitum pen nangkachehotur ahut ta alang ‘PANOS’ pu isi International NGO atum aphan van si ilitum kithi kereng abirta nang’en. PANOS atum aphan alang Diphu kevan arni bote Lumbajong angkang aramso ramban bithe ketetdun penang’an neliduk do lo.

Ningduk alam, laso arni ilitum Karbi Anglong Autonomous Council pen inut ‘bureaucrat’ kachekrong abangphi si laso ‘NGO” abangphu lapen alanglitum along nangkedun ke’ongdung atum aphan ahem kedam ahut kangni anghoi’an ta pipe. Lang ejoibak kipidun ke kahelopik alam lo. PANOS atum ke pirthe athak isi bihek adim along kedo arat angbong kam keklemchot lapu kali bonta, pirthe thedung thedung akhei hejan kachervo along achitim chethapdun si ahokpet abirta pachetak ra adettin asorkar lapen thek kere angkang aphan amek kepaprang atum penak. Chingjinso lapen chetherak meme alam, thekser reset apot lam aling ta kedeng thek abang pu ra KAAC atum kachibi abangphi laso arni birta kepachetak atum along asitin alam ta thakdun pame thekthe. Alam the’orem lapen thaktap veret. Karbi akhei amena keme kechok apharman amena amat kachechari Karbi akhei lapen KAAC arjan latum aning arlo koson si kachethappon ma lake jerso marha parsik lote badu ta chinihurji.

Assam adet arlo, Khristo amahang thekdet pen phro kre isi pen kre hini adak ke’ongdung aron pen ilitum adet anihangmate China, Tai land lapen Man adet pen monit akhei nangkebe nangkeche do’o. Halahei akhei angbong pen asong kerhedung ke “Tai ” atum. Tai akhei aro arim ladak therok do.Tai Ahom, Tai Aiton,Tai Khamti,Tai Khamyang,Tai Turung lapen Tai Phakey. Singphou pu akhei ta dolang. Latum ke Man adet pen si kevang .

Netum ahem netum arong nangpiso nangso pen vang ra netum aphan nangkachiniji apharman, nang ta bor’itha pu Peimthi ne kipu ajir dingpik lo. Bonta ke’ongdung kebeng kephan kedokok ajok neli dam thekthe. Bonta kedamtang Thangthang,niphai kre theroksi(17/02/2011)arni ke ‘chingkrin arleng chok longle kali,chingkrin arleng aphan thengmat paman bor’idet lo.

Peimthi Gohain ke Tai Phakey ariso. Non kedo ke Dibrugarh. Ahem binong ke Dibrugarh pen km throkkep kahelo Naharkatiya adung ‘Nam Phakey’ pu arong. Manghu meme alam, Tai Phakey amonit pirthe nahok ta ave. Assam pen Arunachal arlo pangrumpet rong nerkepbak si do. oso kibi kithi sar’eng sarru pangrumpet suri hini ta pleng ma plengple ma. Bonta an sose kamanghu meme ke lapu helo— “lapu’an aphai kijum, talo alang abi ketheben, Ahom asim lapen kaprek kaprek akhei angbong dodunkok pusitame nonpu’an ta latum amena alam aki, pindeng sumpot, karkli kaphojo aron atang, mate jutang jubat do’an ta ingthimlim pen chekhangthip ra krimkre banbe pen chibi theklang.”

Chethan ta therak meme, ilitum akhei amonit aphai pirthe athak pini arni amat ke ‘ lakh kep sose dolang’. Laso angbong bang pharo pen bang thomkep/phlikep(30-40%) atum ke alam chethekthe, apindeng asumpot chichinine. Kachipudun ke netum helo Karbi amonit binong. Lahei alam kachethan pajirmi ting’ei nangne. Cheroktok pen kedo abangphutin akarbi ta laso alam chini. Bonta pudak me amena abang arpum pen danglok pirthe do’an ason aphan si Karbi atum ke chinghon thekthe. Acham kedam lo pu amena aphan chichinilor ta laso pen kachepajokjimate kapajokji pu amen amun ke’en ke pirthe athak kethenei pap alam kachomatha lapen kachoklem pu akarbi aphai si pini ke ke’ong. Ahei alam amoton pen mathadam lote ining ingjirni saide. Bonta kopujilang—badu amonit mate akhei ta pirthe kehon ke joike pu kipu bang ave. chokche plengple do thomkep sitame kepachok kepapleng apharman mathaponbom klemponbom ra pirthe ke hondunbom nangkok.

17/02/2011 arni adapprang Peimthi pen phone long lo. 27 angdeng‘Swapang Yawng Manau Poy’ mate Changlang District, Arunachal Pradesh along kangni Singpho pu akhei atum katalon 27 angdeng ningkan asek rong aje ke nangli nangphodundedet lo, bonta paningve amat ‘Mai ko sum phsi’ pu isi rong aje nelitum arong along do. Non amat vang ra nangpaphodunnon pu neli pu lo.

Chitir ave chihir ave menmen plangphlut sita chininedet lo pu ra neli laso ahut amat Naharkatia kedamji pu ra pe ri chiri jamborong heihu chisik ra hem pen bar lo. Hem asor ke kam sik’o a’ok ta renmeme pu amat nangdundedet. Adap baji 10.30 Guwahati pen Diphu nangkele ‘Jana Shatabdi Express’ si neli kachethapdun. Jorhat kele ke arni tili baji 1.30. Dibrugarh’an ‘Winger’ pu amtorso si kachethapdun. Dibrugarh suntuk pen Duliajan kele’an ke ajo baji 6.30 plen’et lo. Laso ahut’an ta kelelerek apot Peimthi atum penanso ke phone nanglo lemdet lo. Bonta Duliajan along amat si chingthangling lo. Haladak pen Naharkatia kedamji amotor ave lo.Duliajan pen Naharkatia kahelo km krepho dolang. Haladak pen Peimthi atum arong ‘Nam Phakey’ adak ta penang’an helolang. Lapu laben laso ajo alangtum arong katalon arong aje ta kilit lo.

Nelijirpo amena amat le nang’ingthumthe te neli nahok ta laso ajo le thekthe lo. Apot si alang motor kevan’an neli inghong nangkok lo. Baji 8.00 apor’an si neli jirpo nangkele. Alangli kevan maruti ‘Van’ pen alanglitum ahem kele’an ke rong aje avelo. Rong achitimcht kedo pirda pirchung ahem mate ‘Peguda’( Buddha adhrom kirim atum kardom kardi ahem) ahem along badu ta juirekre lo. Tebonsita isi kopai ketheparpik alam dothulang—

Neli jirpo apo lapen nelijirpo achor atum bang hini ta hem thengsong a‘thengtor’( aloha aphan kepangni kepado adim) along kibitan ‘TV’ set angno so isi abirta kachonghong uphrong. Kachonghongphrong abirta ke lapu helo— 2010 aningkan apharman kemenei apherangke anong’e ke non neli jirpo Peimthi Gohain si kelong. Guwahati pen arnivang kepaklang ‘Dainik Jana xadharan’ pu atum si kipi. Laso anong’e amen pen alangli kelongji ke epak karcho kehok alo lapen Sika 25000.00 (suri ingkoi ra pho) laso anong’e non kevangji Therepo/24/2011 arni Guwahati rongsopi, Press club ahem along isi mei ingniji. Lammet kiri sarpo akehai Homen Bor Gohain arideng pen si laso anong’e alangli man peng pen deng longpo.

Ahok te ma laso abirta longlok pen ning arongpik. Malomso aphi ke TV amahang along jirpo Peimthi Gohain amen ketokjir pen nangklang lo. Nelitum tamari kecho ahut’an ke alam pen ta laso abirta TV along kethan nelitum arju longlo.

Tai Phakey atum konat pen si Hako ahut nangkai ra Assam nangkilut ma, ahokpet ke alanglitum kedo adim konat ma, non amat alanglitum aphai pirthe athak ko’anbak dolang ma, alam aki aron atang chethek ma chethekthe ma, kopi adhrom si kirim ma pu aphuthak neli athak jerso tok pajirmi lo.

Ethe alam ladak neli parnopon ingtung– ilitum angbong pen ke’ongdung atum ke lapu’an aphai kijum pen laso akhei amonit atum kopuson si khei kangthim pu pirthe adang kachepachini mate krimkre banbe pen kedo thek ma?

Laso alamthak ke joipik. Alanglitum a’ot adur ke noklang ason. Isi aharlung arlo ke’ongdung alang pen pangvui ra pangjirlap pusitame lang aphan si amena abe pajumrongji. Bonta ilitum a’ot adur ke parlinphit. Bang aphan ajat abidi pen pusitame bang aphan emena abe kachivungpon pu alam nonpu’an ta ilitum k echini vangvelang, kachiniji ta derkluijilang ason si neli ke thekdamlongrong. Lapuson kacheman akechokche ko’an akethe ma lake ilitum matharep tetik lo.

Nonpu ta Tai Phakey atum kecho kijun abi apan ke amena a’ot adur penlang. Non ke rong pen nokor nomai angbong akeprek kavedet adin akai. Nelijirpo atum ahem ‘Gas’ pen kitun kedang asik adang do ke do bonta alanglitum theng pen si kitun kedang paboi. Buddha adhorom kirim apot lone kopine komatne matne ke hor jun pusitame hem arlo rong arlo ke hor kitun kedang aron ave. Khamti lahi pu amen kachelong amu bisosa asang a’an kachinirpom si nelitum aphan neli kitunpi. Phak’ok ke ki’up. Lang a’ok asomar ke lo pen si kangthu. Amen kachinidunde han parvo ta harlung isisi. Loso alangdung ta ki’up. Cho chepangkrang thekthedet nap u ra dali ahan ta nelitum aphan harlung pen neli pi. Bonta nelitum angbong pen badu ta dali ahan ke parki vangve.

“Pini arong aje ke nangli nangphodundedet lo. Matha nangne, pini nelitum kopipi si keklem ma lahei ‘still photo lapen Video recording nelilong do. Nangli pipo. Penapdap ke nangli mena amat si rong isi amonit Peguda along chingrum ra Arnam ardomji. Haladak ta nangli photo endun longpo”— neli jirpo neliphan nelipulo.

Amen ke arjulongbom bonta , komantune sita mek hini pen kethek longle akhei apahn kachini kangtung thektik pen si kahumridam apot Neli jirpo apo lapen a’ik atepi atum pen penang’an alam chingki si hem thengsong aklong athak bebekong ra sang lo.

Adap vo kikujong monit kithur arki klong along nangdo tanglo. Neli jirpo asarbura lapen asarpi atum thurdappik. Sarpi abang ke komantune chinglu chingthipon si mir biri pen mir lokpon ra ha Peguda dam’et lo.Sarbura abang ke thekup karkok.Thur serak rak si neli ta camera chepon si sarbura pen penang’an alam chingki lo. Neliphan Diphu pen alanglitum aphan kachiniji aphan kedam apot alangli ta aning arongpik lo. Neliphan ta Peguda nanglangdunnon pu nang’arnepon lo.

Parnopon katingne lo, neli kesangdam aningve haladak kopinene alam,ason among aphuthak katarlip aphan Guwahati pen kevang; Barnali Konwar pu inut a’okarjang ta alohi. Alangli pen neli chepachini si adap anso choraprap. Nelitum aphan neli kapacho a’anso amen ke ‘Khoiyaku’. Sang nempo, ason ason atheser pangvuiso si laso a’anso kitun. Chodun langlang lo,cho mesen. ‘Khoiyaku’ ningkan esek pen laso ‘Mai ko sum phai’ pu ahut si tunchot. Laso arong aje ahut ke adontin le ardikdamphli sita Khoiyaku cho nangvekpo. Laso along ‘pengloi mate ajatjat ahim do’olang. Ruichi ki’up ta nangbakdunkrei. Khoiyaku cho ra sa jun chepangkrangling aphi si neli Barnali pen Peguda kidun. Barnali ‘Tai Phakey” adeng ari si kachingthangpon. Neli ta Phakey atum adeng ari si kachipindengpon lo.

Nelitum Peguda kele ke rat atum Arnam kardom cheng’et lo. Peguda kachepahemphupon abang mate ‘Lama” abang ahom alam pen si Buddha kethan alamme rat aphan kethan. Isi tonso along si so arlo atum mir nangkethapthap. Laso amir pen si alanglitum Buddha aphan kardomdom. Neli Buddha adhorom kirim amonit kali pusitame, kiru kemang, kephotang akisung keboi heihu chpajirmi si ning klarchenpen Peguda along Arnam aedomdun lo.

Peguda pen nangtetphlot aphi isi adim along rat atum pen chepachinidun si penang lam chingki chethandunlang. Riso nimso cve kimi atum pen ta chepachini si Burhidihing aroi akung amohor nepdunlang.

Ove kini riso nimso atum aphan alanglitum arong mate “Nam Phakey along don ko’an arat dopu neli arju. Pangrumpet don throkkep adon do pu si alanglitum nele kethak. Don throkkep arat abangphutin ta lo ta lo thek’et ma pu karju ke kalang pu si pu. Don throkkep arat angbong pen don ingkoi arat ke dukvokvak pu si nelthan. La don throkkep angbong pen bang pharo isi abat do atum ke sorkaei asakori si kachoklem. Lapu pulote don ko’an akarbi ahem pensakori keklem angbong pen si bang pharo isi sakori kachoklem abangphu keklangpotang? Don atum matha’ikhur sinang!!!

*****

No comments:

Post a Comment