Tomon thepi, atiri:-William Shakespere

TOMON THEPI

Atiri -William Shakespeare

Tok kirla - Sikari Tisso

Jerso lam aphrang:- William Shakespear aphan ilitum, pirthe angbong pen aman kethe nei ahirbangpo, Lamkan tokthekpo mate lammet-lamchong akurusarpo pu badu ta chinihur. England, adet arlo Stateford on Avon pu arongsoso along si alangli pirthe kahache lapen choklem chodam. Alangli pirthe kahache ke 1564 aningkan lapen arong kachevoi ke 1616. Langdam pame te ilitum kachiniji ke lapu helo- Shakespear pirthe kehon tekang ke ningkan phokep ra kethom vet bonta alangli kaboche kasonse tekang alammet-lamchong, lapen laso alammet lamchong pen kelong anongme ke kijut un-e akai aphan pirthe hupphlup anpin . Arta alakha pen ningkan phokep kepleng ke pupedetlo pirthe athak ko-an ake-ong lone badu ta lakha un-e bonta alanglison akamme pirbi amonit aphan kepamo tekang abang si akele ing-arpappik binong. Lahelo monit arta ke ningkan alakha pen le kalakha nangji kali pu kipudam adim.

Akai angbong pen Shakespeare komantune pen pusitame pirbi ahikha amen pen college University ajakan-an ta arkan dun longle bonta amena akun pen pirbi amonit atum kamatha keklem-kedam a-ot adur aphan tarlipdam pame thek. Pirbi amonit a-ot adur aphan kelang tarlip pen kopi ma kelongdam alangli amena ketok tekang thang thongkep ra throksisa alamkan along si palut tekang ra monit atum aphan than pare tekanglo. La son thongkep ra throksi alamkan along ridamlote monit atum kelong damji ke mahahuk- rengdok rengni, ningri-ninglak, ning-oi ningduk lapen musera angkung aharchi heihu longdamji. Kangnek epok solap mate ning kejoije chu chiphulap meme mate ove alam pen mena aphan pusitame alamkan kelang mate atomo-tomi kaporhi tik ke inut rosmar mate Okarjang kachitinlok angkung ta Shakespear kaboche kasonse tekang alammet apuru along dolo. Shakespear helo pirthe athak pen lapuson inut alammet kuru, alangli kaboche tekang alammet mate lamkan heihu pirthe kaphrangnei asitin akhei alam pen ta ketoklap ke.

Padusi neli mena alam ladak ethe kipuponji ke lapu helo lammet kuru Shakespear kaboche-sonse tekang amung-athangchot lapu kali- pirbi do-an thedung thedung alammet kuru atum keboche kasonse ason amung do- an ta ilutum akhei alammet lamchong ahemepi -an nangkepalut adichi non ilitum kethurmi ove kimi atum klem chepadukponvek nangpo. Lapuson kebor-i padopon pulote karbi alammet lamchong angkro-angtong apuru aphandar ta mo arnisi ke pleng-ingbakvekji.

Lammet kuru sarpo William Shakespear kaboche tekang isi atomoso neli metric angdeng kacharlibom ahut areng kelok alam pen kelongpon do, ilitum kado kave ta laso ahovat-kelongphuiji abaha neli karbi alam pen tok kirlapon langlanglo.

TOMON THEPI

Hako ahut ladak pen kaheloparpi ha Itali adet arlo Milan pu adim along Prospero pu inut, duke (rechoso) dolo. Prospero inut thekser reset lapen amonit.

Alangli akele lo porhipik lapen rat det kachari aphante mekbin kachari si akele aning kehang. Laso apotsi alangli rat-det aphan kachari-kackalon amo ke amena amuso Antonio aphan pekok lapen amena ke mekbin aphuthak ketok akitap heihu kaporhi lapen kacharli along si inglimchoklo.

Prospero abongso Antinio ke bonta aning kemesen amonit kalidet. Laso apot si a-ik Itali adet arlo dodunkok pulote rat atum alangphan ahokpet arechoso pu hokdetji pu matha ra kopuson si a-ik aphan kiphlung phit kethekji ma; angkret kiriloklo.

Duke aman kar-ilok ajok alangjirpo Alonso mate Naples adet arecho pen isi bidi kevei klemdutlo. Latum chelang si Prospero aphan heloving adim-an karphlungji aphan chingvai ra lam pathirlo.

Talo atomon thepi kevang kangrenghu ejo klolin ajo hotur atum Prospero aphan nep ingnangpon si ha talo akung-an pondetlo. Akele kibiparpik mate ningkan kethomvet arta asopi Miranda pu aphan ta hotur atum apo pen nepponcheklo. Laso aphi ihum sori langvek mate tomon kedeng ape kave telong pherphar athak batlok ra a-ik ataum kardon kachethap atelong along thangnat api mate kecho kejun ason-an ta thapdundetri pu Antonio amena achakri-chakor atum aphan pinkhatlo. Lapuson klem ra ajo akangtingpi laso atelong pherphar talo abi thepi anat ingdoichoro te a-ik abang konatne inglimdamchok ra thivek si thipo pu Antino mathathiplo. Milan rongsopi arlo amat a-ik lapen asopi aphan Antinio apran enhaihedet. Athe ma lapuson klem pulote rat thurpakji; athe ma a-ik Prospero rat pen chemeparpik.

Jat sitame, Alomso achakri-chakor atum angbong pen Gonzalo pu inut aning angthin kemesen asarbura do. Kangting atibin chitibin pen kecho ahormu, lang, pe-ri lapen Duke aning kachedokparpik mekbin kacharli akitap heihu thapdunhuplo. Lahei akitap ahokpet ke Prospero amena akitap apuru aphan si kachibi.

Ha kapadu ke ajo akangingpi apor telong pherphar talopi achitim amat ingdoichorlo. Laso atelong pherphar talopi alang atuipi along ihin dun ihin dun ra ko-an aportong kedolone badu ta chinidundedetlo. Halaso ahut Miranda ke arta lapu-an akibilang; pirthe kopi pen kopitong kacheplangdmlone thangnat avi-

avong ta kachinidundetdet ajok halso atelong pherphar aklong along si amek kejang senerlerlo; bonta puthot purthimi aklong thekthu longji ma longle ma pura aning Prospero ke aning 'dip' pu kibi pangchenglo. Padu ke tomon thepi hamlo.Talo alang keplikplak ta avebolo. Prospero keklem amekbinne si ladak adim kam kipilone kopilone? Athe ma mekbin asai keklem aren Prospero kacharliduntang penang-an dolo lapen alangli inut thekser-reset amonit binong. Talopi angbong kedo akeme achekama atumne si alangliphan kanghon kangjinso pen lapuson kivi ta haipo. Ajat le chethan pusitame, talopi along atomon thepi hamchitlo lapen ajo ingthangchitlo. Adup arnji vangring apor alangli isi langlomso thek-longlo lapen alangli telong ha sangti meli kevar-et langlom akung anat kepon pakengbonlo. Sangti mili along telong akandar patongdamchok aphi alangli jokvan pen mili along sunlo lapen penang-an akahelo along kedo isi kemesen longku arlo-an asopi Miranda aphan chepolo. Mekbin aphuthak alangli kapangrumtang akitap do-an lapen ked-an ason amung ta longku arlo-an cheroipon-etlo.

Prospero langlom bithe langdamlap ta monit kedo thang angthek thek longle; bonta haladak thesere kemen doi-etjo, ason ason alangli chome pu kachini ahan aphuthak ta ha inglongpen nangkilijir langthing kepengsop alangso ta thek-long. Lasi ko-an ajir kiding aphan si ladak kedoji ma rengmejir pen ladak asopi pen dolongpo pu Prospero mathathulo. Dochot aphi laso alanglom along akeme achekama do pu amena lapu-an ajir kiding kacharli amekbin ajakong pen alangli chinilo. Amena kethek-kachini amekbin pen alangli ladak kedo-an achekama atum aphan-an amena aban asot kivi ra kachibipon ajakong chelongloklo. Lahei do-an achekama pen akehoi abang amen ke Ariel pu helo. Arnisi langlom ajo kedo angnam soding kijui damtap ahut si Prospero Ariel aphan chetongdamlok. Isi thengrak bahari arlo pen komatne kar-em ase nanglengvong Prospero karjulong. Kopiching arki si laso thengpi arong thepo arlo pen nangkadokok ma pu Prospero lang tarliplo bonta ajat ta thek longle. Lasi ajat ason le donon pu matha ra-amena kethektang amekbin pen alangli laso athengpi arong pudakdakdetlo. Laso aphi ejon arje keme kabolotot achekama thengpi angpong arlo pen nangchon si man peng pi pajir ra Prospero aphan amena alammo chethan lo.

Amena amen Ariel pu kachethan laso achekama kedamtang alam angton pen kachethan ke hele-sycorax pu mekbin kethek parpik inut asarpi si alangphan ningkan kre hini aphrang laso athengpi arong arlo thap tekangchok. Athema amena pen danglok laso alanglom along kedo-an achekama halaso ahut sarpi aphan abe dunrui ra alam kroidunvngvedet. Non ke halaso asarpi vive thi-etlo lapen aphu kaheno chaliti Caliban pu anpar ke badu ta avelo. Ariel aphandet lapu kali laso athengpi aro-arim bithe Sycorax amekbin ajakong pen bondi-bundok kedonang kedo-an achekama aphan ta pajoklaplo. Alangtum aphan bondi-bundok pen kepajok aningdo pu ra-mo nonphi kisung keboi mate kenangsot angdeng along-an thek-an nangrapdunpo pu angri isi angdon isi Ariel pen danglok chekama kalangno Sycorax asopo Caliban aphan kiridam pura Prospero langlom bithe kedam pangchenglo. Ha kepadu ke kaphere pen isi Longku arlo arlong angkep along kaphere chekopdop pen kedo Caliban aphan longdamloklo. Caliban aphan inut monit keme kepamanji aphan Prospero bor-ilo. Kechengsi ke Arni lapen chiklo amen thanlo lapen ke kecho kijun ason do-an pi si inghon-oplo. Bonta Caliban avi avepik lapen klemtap klemphru. Ketoi kapinkhat alam akam-an along kroikre akele kajoklu apot alangphan kerap-kanghon pu-an ta alang chichinine. Aning siksak amat lusi Prospero alangphan ban ason videt. Lang kesok lapen theng kipu kapangrum aphadeng si alangphan non ke tanglok. Adunghet si longku arlo si Prospero alangphan chibiponkoklo.

Karbi tomo barim, Sita Kamar

Tomo barim

SITA KAMAR

Kapangrum :- Bamonpo

Hako ahut isi ronsoso, edon ahem, Sita Kamar pu inut arisopo do lo. Sita Kamar a’ikmar do’o. A’ikmar do’an ta alangphan inghonpikpak amat si pupe benbe alom thepong Jakongpi akam alangphan badu ta patinponpe. Bonta arni kangsam apor– bi, vo, phak, chelong chainong heihu kebeng ke alang phadeng. Sita Kamar ta mo pupe. Narlosini sini ajirpomar pen rongkung rongrei bithe juipo, arni ingsam lote amena aphadeng cheklemlap titi. Hem rit akam le a’ikmar along lapu’an klemdunde damdude pusitam Sita Kamar keklem ason do’o.

Ningkreng mongve tiriri tororo ahut langhe langche theplap titi. Rong isi piso oso atum langhe langche kedam siskakpik. Sita Kamar laso ahut lote keklemdun kopi? Langhe dunpo; arvi long rung, ar’e lang sok (ari arvi pen arlong akethe rungpo, ar’e pen lang kesok), ar’e long rung,arvi lang sok( ar’e pen arlong akethe rungpo arvi pen lang kesosok)po rong isi adontin aphan lang me kijun avarsai piphun titi. Ladak si Sita Kamar inut ajakong thedung amonit mate nokbe chaibe atheng pu angthek klangdak.

Sita Kamar pariso ingtangrak apor’an ke chethangchet chethangchet amat alang inut ingtangrak nokbe chaibe pu thoi joi, lum padeng bithe chethanglap. Sita Kamar inut nokbe chaibe pu kachinine bang badu ta ave.

Lapuson si ajo arni dambom lo lapen isi apor ke Sita Kamar—‘pi arje, po arje kilit’ apor nanglerok lo. Sita Kamar piso some kachiri aning kehang pu alam pen a’ikmar atum ke aning karongparpe. Athe jakong horang le do pusitame Sita Kamar ke klemklepin damdepin pen cholong nangji pu amonit penak. Halapu aning kehang ke inghun ephar bang apar! Komat arecho aso kethe aso si alangphan kedopotang? Laso alam ajok Sita Kamar a’ikmar pen kaike ta arni pen mekso asonben.

A’ikmar atum along non ason vo phak bengdunchot ra kedodunchot ke recho kethe puchot kali, sar atheng lar atheng kachemanji’an ta sungkrungji pu alam Sita Kamar chini pame. Lasi arnisi ke chisik pame si ha nihang kengdet nijang kengdet, kona recho mana recho adet’an chongvir chongthamdamji pu ra hem pen bar lo. Hem pen kebar aphrang aphrang Sita Kamar a’ikmar atum aphan chepadi tekang ahut kipu ke lapu—

“ Ik marli atum, abangphu amonit aphan Arnam akopi nangketokdun prekjam. Nangtum ke longle ephar lutchok chepaduk, chotiki chonghoi ra kecho amonit. Bonta ne ke lapu kalidet. Sar lar puchot kali recho kethe kecho pen bang ne pachophrongji si ne ke nening kehang! Apot si ne nihang kengdet nijang kengdet chongvir chongtham damlang. Bidi cherlidamlang sore cherlidamlang. Apun achak kechokvek pu te ne nangmu Sita Kamar ta mo arnisi ke- kona recho mana recho asopi pen chepachor cheparup ra recho kethe aso a’osa puchot kali recho kethe amat si manlongtanji mene.

Amu akibisi abang lapuson alam lapuson aki kaningje arjulong si a’ik aklengsi abang ke kamatha sekti lo. Amu amahang langding si a’ik kipu—

“ To chininedet lo, lapu’an alam lapu’an aki si pini nang netum amu akibisi Sita Kamar nangning nang’ingthin kehang pen kiru kemang lo apot, kopi ma nagning kehang klemnon,damnon. Do aling dam aling pusitame mesen alam mesen aki le mathapontu klempontu, mo arnisi nangphan Arnam nangpangno lote nangning kehang ason chekokpo…..a’ik akleng lam ningje’o un’edet lo. Athe ma, ha bihek pen chongtonserse chordepphratphre alangtum amu akibisi si pini alangtum akanghon pen chekak ra ha chinine chethekthe adet’an chongvir chongtham kedampo! A’ik akleng amekkung hilolo pen amekkri kibu theklong si adakvam lapen adakvamso atum do’an ta aning chekhang un’e ra chiru rinti lo. Sita Kamar ke bonta aning ingtangpik. Kachiru alar alang lamdok lamsam pen a’ik atepimar aphan chepadok tekang si hem pen bar lo.

Hem pen barphlot, nihang kengdet nijang kengdet sangtet sangti anghor chinghorponjo ra Sita Kamar to lale kedam…lale kedam…..lale kedam… isi apor ke arni ta kekhor,lang ta kang’it. Tovar arep arei chelang lo— phong…langso lijir theklok. Langroi thek longlok pen Sita Kamar kachehok. Tovar akung thengpi arum sangtet sangti anghor che’okok ra Sita Kamar lang kijunji pu ra langroi anat sunpon lo. Bonta alang kethekdamlong ke aroi alang chehopik, san ta sanhak. Komatne si aroi tenpong ra ok kiri pu alang chinidet lo. Lapu lang kang’it ke litponbom lo. Komatching si lapu’an aroi kethe le ketengpong ma pu alang matha lo lapen langmang anat langdam lo. ‘ O peija!ketheklong pen ta manghu meme.! Ku rire nopak rire,inut amonit, lang pararai harai kevangteng atara achom ihin vungpur ihin vungpur ra to lale lang nangketeng kitirthulap lo ma!’ laso amonit aphan ketheklong pen—bang chethanhur a‘tara langtengpo’ lahelo pu Sita Kamar chinidet lo. Laphan ketheklong pen lang kang’it alam Sita Kamar ta chetingnedet lo. Penang ajir kiding laphan kelangdun aphi Sita Kamar kamatha—‘ ne kachongvir kachongtham kedam ajirpo pu ra laso atara langtengpo aphan le chepon longlok te kemepik alampo lajo!” lasi alang ase chibidun lo—

“ Kalanglo ko tara langtengpo! Ku rire, nopak rire, lapu’an aroi kethe tara achom kiphu penlok le lang ketengpong ke nang ta inut amonit lo. Sangtha ho. Ok long ma longle ma?”

Tara langtengpo Sita Kamar aphan thek longlepinlang. Alangphan lapu.an kero cherjulong si tara langtengpo chethakdun lo—

“ Hai ko nang ta, ahir pi veret ma. Ne kangtang le pilo ma. Ha nihang kengdet nijang kengdet, Sita Kamar si nephan te phan kep ne’ingtanglag! Ne ke kachophodunji ahi angchun angchanche.” Tara langtengpo alam arjulong si Sita Kamar aning arongpik lo. Amena aphan chepachini pame si alang kedoji kedamji alam chethan lo lapen aning le hang te alang piso some kachiridamji along nagdunnon pu arnepon lo.

Lang me jun’et chingki’et chethan’et mate lam ki chedon’et aphi Sita Kamar kedam pangchengthu lelo. Non ephong ke bonta Sita Kamar inutvet kali. Alanglong tara langtengpo ta do lo. Aning karong karang amat tara langtengpo ke lang lung ta chingroire bang inghan bonkung apot nem’eiprung amatlang. Alang kiri pen kelong a’ok langpong bahari bahri bang hini ta otponruirai si do.

Pinene alam chingkipon’u ra bang hini ta, to lale kedam….lale kedam…lale kdam…lale kedam…..

Isi inglong adup along lerok amat latum inut amonit aphan thek longlok. Arikong vetvot vetvot ra aphi chelangle aphrang chelangle laso amonit ta to lale arong kedo! kongkang parphangroi ra –erong abokari varphlum, pangjuilap, erong abokari varphlum pangjuilap anpin.

“Komatching amonit lo ko lajo?”—Tara langtengpo Sita Kamar aphan arju palamsojoi lo.

“ Bang chethanhur a‘bokari kongkangpo’ kali ma ko?”—Sita Kamar thakdun lo.

“ Kalangpo ko jirpo. Amonit ajakong thepik lapen ari tinipik. To karnepon, la ta esonbak akam nangchakdunpo”

“Ahok lo ko” Sita Kamar thakdun lo.

Padok palang amat latum Bokari kongkangpo aphan latum arnepondet lo. Bokari kongkangpo Sita Kamar atum along Bokari akemen tilupponjo ra dunbom lo. Bokari kongkangpo bokari akemen kechopon ta padamde.Bipo alo ason kaheje chingmaiponmit ra pangrengponrup anpin. Cho’etrinon ti ko, tovar okarjang arje keme chetonglok te kebei’i aphan lo… tara langtengpo ke bokari kongkangpo aphan chongthuiponbomlang.

Bang kethom ta chingkipon’u si puthot kedam pangcheng lelo. Kedam helopikpelang non ephong ke latum inut ingnek meme amonit aphan si ketheklong. Laso amonit kachungkrengso kali. Bonta kachoklem akam ke ingnek meme. Rong arlo a’okarjang do’an palangdunphrong si chainong ahi akrengkrng akchamcham pangsom pame pamepo achar pen atir nangche’en pame ra nangkatpo laso achainong ahi angsom along chondamchaipo pachedatlap titi. Manghu meme laso amonit ari akeng mate abang bithe nahok ta chainong ahi rore. Laphan theklok si latum chingtonphrong ra penang apor langdunlang.

Chainong ahi sakthekpo aphan ta Sita Kamar atum arnepondet lo. Latum kamatha thang le ningjoino sita konatne adim bang aphan kepather kepathar ke la ta chakdunpo.

Sita Kamar atoi ane aphi’ong ong’ong lo. Penang’an damchot ke inut amonit, cho rire nopak rire ra bahari bahari athengtut athengrak ari hongni ingsek ra sarpimar pupe okarjang pupe panghorponkrei apai latum thekponlong lelo.

Ne le kop ma mok marli Sita Kamar kangtang si kam akethelang pu si laso a’thengrak kangsek thekpo’ ta kipu. Thengrak ingsek thekpo pen amena, Tara langtengpo, Bokari kongkangpo lapen Chainong ahi sak thekpo aphan Sita Kamar chepachini lo. Laso aphi kopi athe si alangtum nihang kengdet nijang kengdet anghum isi angham isi kedam veret lo ma alam ta than pame lo. Sita Kamar asonson anokbe aphan abang kereng amat chetong si chepachini long apot Thengrak ingsek thekpo ta aning arongpik lo , amena ahem arit’an ta chivurponreilang pu’an ta chipupe si Thengrak ingsek thekpo Sita Kamar atum along dunphit lo. Latum kedambom ahut’ Thai aso ingthum thekpo lapen ‘Timsik aphek lip thekpo pu amonit aphan ta chetongponlang.

Timsik aphek lip thekpo aphan kachetong ke arni chiplirplir lo. Laso amonit ta arong dopik. Bahari avo’um khangra chevektan. Akerelem keipho atarno otling si langberber langmangmang to lale ihin kekat ihin karplong. Ahokpet ke laso amonit arni ningveve ako lapuson klemtap klemphrupo ajo lote bang avoroi pen vo kachonghu lone kopi lone thang athik ta ave lo.vo kachonghu pu ra bang theng varet te kemesen alam kali pu matha si Sita Kamar atum beipondet si laphan ta pondet lo.

Timsik aphek lip thekpo pen chetongdet aphi penang ajak kiding latum damlang. Bonta lapu ke nang’ingtingpik tanglo. Kelak ta kelak rinti lo. Kai vangve apirthe. Kopu pen kedam si konat kachepladamji ma chini vangve saide. Timsik aphek lip thekpo ta ajat avi avong chinine. Halapu ke bahari akethepi alangroi apai nangpho tangleloo. Kekapji kopu lo? Sita Kamar lasi pu lo—

“La’an ajopi lang kehatji kopu lo? Lang apher tanpik lapen arnukpik.” Sita Kamar matha ma matha amat lang akung arong akidingleppi erong kuru arong kevangdong theklok. Alang matha lo—‘laso athengpi le turpur ra parai harai pasaplen ra donpet matik lo. Lasi inut aphi inut thengpi arong kiturpurji aphan chisik lo. Kechengsi ke Chainong ahi sak thekpo. Jatnon pu chon palingdang palingdung amat penang’an akahelo pen nangkat si thengpi atengri nangtur lo. Bonta, thengpi kekrep ke aphi alam lo, amena amat si chervakdam’oi. Chainong ahi sak thekpo keso chephoroiju ra ar’emsin theklong si kado kave ta ingneksoi lo.

Laso aphi ke bokari kongkangpo apai tir lelo. La ta ap’e. thengpi atengri papoksichot. Tara langtnepo ta puthakthak. Tara achom kivung ason kivungpurji si alang kamatha. Chaiche, apok lapen aningthang areng apak si poksisa. Thai aso ingthum thekpo abang ke akangting ajo arjapdamsit amat dojoi.

“Timsik aphek lipthekpo! to nang apai”—Sita Kamar timsik aphek lip thekpo aphan pinkhat lo. Kachevekdong avo’um che’okok si la apai arlengthak pen atir che’en ra nangkat lelo. Oi’elang! La abang ke thengpi adung kelepen aripak hilolo pacherop si ardomthurong.

‘Cheplangple lo he laho!’—Sita Kamar matha lo. Laso athengpi thengrak ingsek thekpo le pakrep un’e te pakrep abang ave lo.

“ To ko thengrak ingsek thekpo, nang le un’e te un abang ave lo.” Sita Kamar puthu lelo. Thengrak ingsek thekpo abang ta laso akuru arong dihu isi kitur pen arong paklemhir ra arvo pakni pak thom pangjuipre anchot. Kosontong kiturdamrong lone thengrak ingsek thekpo ke akeng keso si chirungher ra do. Inut aphan toi ta chokche, inut aphan toi ta plengple theklong si ha kapadu ke Sita Kamar amena amat chithurphlut. Thengpi atengri arjapdamlun ra dihu isi akeng arvi pen kitur amat turpur.

Thengpi arong angchun ha parai sapdamlen aphi ke abangphutin ta aning karong chonphro lo. Thengpi arong kitur asonthot si non ephong ta parai kekap pu ra apaipai kayeroipo jengpontoi lo. Bonta kopitong kemandam lone, langroi achitim lelote lang along ‘pluk’ pu arki dopo ajirpo inut aphan thek longledet titi. Kopi kedo lo ko pu le hangdun ta nangthakthedet titi.

‘Ai kopi kedo si lapuson arki dopo ingsamjoi titi ma ti laho!’— Sita Kamar matha lo. ‘Akejoi kali lo dei laho! kopine akisung latum pho’et lo. Ne methang amat chidunde te chokche lo.’—Sita Kamar puthot mathathu lelo.

Arvi ar’e.aphi aphrang chelangpon pame ra thengpi adon teroipon klongklong si Sita Kamar ha langbi chitm’an pale lo. Laso ahut akeng arvi anat menmen komatne otduphlut ason si alang kachetheklong. Kopi ma ti laho pu alang chingtonkok ra akeng arum kachelangji pu kamatha anatlang, akeng ar’e anat kangsamjet ari hongni pen otpring ra ahir pangtangrak pen ha lang arlo vungponphit lo. Menmen lapuson keman theklong si – ‘ajat ta kali lo,bonta langjang sarpi akam lo pu alang chinidet lo. Ajirpo do’an aphan laso alangjang sarpisi acham padamlap lo pu alang chinidet lo. Tongsokot angbong lahei matha si Sita kamar menmen chertengphi amat langjang sarpi aphan arikan tumlok. Dihu isi tir kache’en ra kora nangchedatlinphit! Kora vandet alang langjang sarpi aphan athim atham bibe ra chokplakplak thengplak amat padomru ra pangko’er.

“ Ai komatching anokbe,komatching achaibe si pini arni pini ajo ne, aroi arnam ajeng arnam, langjang sarpi aphan lapu’an ne ketheng ne kechok veret lo ma? Ne un’elo po Arnampo! Nephan nanglonon!”—Langjang sarpi areng keso’ong ar’emjeng lo. Lahei karjulong pen Sita Kamar aning kipung litmuchot lo. Langjang sarpi aphan ari arvi pen aphu rasong riplok, achu hevertoitoi ralongle athak aning hangtik patong si Sita Kamar pu lo—

“ Ne helo nangphu thomkep. Nemen Sita Kamar. Nephan nang nechininelang ke di….? Sita Kamar Langjang sarpi aphan puthot longle kapatongthuji pu achu kivung lelo. Langjang sarpi chechak un’e si hang lo—

“ Tame lo, o po Arnampo! Nokbe Sita kamar! Nelong pen nang kopi si kenangji ma punon.”

“ Amo pen la thenglong nangkateroi ra kevang nejirpo do’an aphan nangle kapatulap kali ma? Nangpachonnon.

“ To ne nangvanpipo”—laso alamthe Langjang sarpi angho pen kechonjong lang athak inut aphi inut, bangtherokrak Sita Kamar ajirpomar kithitang arpum nang inglangpre lo.

“ Putha kopi athe si lahei nejirpo atum aphan nang kepathilap meme lo?”

“ Ai po, akaprek alamthe kali, ne than khengkhe ne man khengkhe ra ne kachinghonnei athengpi arong ne kiturpipur apot si ne nening kithi lo.” Langjang sarpi chethakdun lo.

“ Ahok lo, athim atham langle ra thengpi kaphalangno ke kechokche lo bonta laso keklemdet apot ne jirpo atum aphan aduk inghoichot ke chokche ma? Inut kali bang hini kali angton pen bang therokrak aphan apran amui ke’enlap nangji athe kopi? Kam kele kambik le nang keklem kali ma?” Sita Kamar Langjang sarpi aphan ingchek si arju lo. Langjang sarpi non ephong ke thang thakdunde si longle tongdik ra dojoi lo.Sita Kamar puthu lo—

“ Mononphi mo nonno ta nang lason akam choklemkle lo pu punon.! Than thili aroi ajeng alom arei kedo ‘tangkor tangsak’ heihu monit monor atum ta aronre pen paphalangnonedet lonang! Nangtum aroi ajeng inglong arlok dabok dabi kehon kelang Arnam arni atum ta aronre pen monit monor aphan aduk alak pi longle lo. Laso alam nang kroipo ma ?

Sita Kamar kipu alam do’an Langjang sarpi kroidunlap lo lapen ha langbithot chdamjui lo.

Laso Sita Kamar lolon pak therok endam si apaktin along ajirpomar kithitang arpum amokha nangbi lo. Anke kithi ahijap kereng ahijap pen jap lo.Kithi ahijap kejapjong Sita Kamar ajirpomar atum a’ok ingjirni ingjirtoitoi rapalanglap. Laso aphi kereng ahijap apai japthu lelo. Kereng ahijap kejapjong kangjirtang alang amokha chepadum longlanglang ra Sita Kamar ajirpomar abangphutin ta lolon athak thurkrang krungkrung ra pajo pajo ke kai arje kai abon chelong rinti ra lolon athak ingniphrong ra achethepi vangphunphan cheman lo. Lapu laben ajo ke nang’ingthang tanglo. Kangchir rinti kelak rinti si kadokave ta hangjo lo.

Langroi akung Sita Kamar ajirpomar do’an pen totphrong ra lam kachethanbom ahut ejon bahari anupet raiko kora nangvardup si Langjang sarpi ke nangpulang—

“ Nokbe Sita Kamar! ne kachopangreng avo aphak ejon nangpi lo. Nangjirpomar pen chotun chodang ra chonon!”

Nupet a’ok ahan chotun si latum kechoji kijunji alam matha rinti lo, bonta me apai nang’ave tanglelo. Kopuson lo, konat lo me kelongpo? Adunghet si aphi hemepi ahem do pu Sita Kamar chini. Lasi alang ajirpomar aphan me ke’endam toi lo. Inut aphi inut me ke’endam pu ra ha achar mehi kisujin anat dam rinti lo. Ladak ta aphrang asonthot cheman lelo. Me ta ave ke’endam atum ta nangle vangve. Konatne kopine kasiksak do’et lo pu Sita Kamar chinidet lo. Lasi amena amat thurphlut ra me alang ta me ke’endun dun lo. Sita Kamar aphi hemepi ahem lerok pen aphi aphan komatne me nangke’en ladak vang ma pu arju lo. Aphi ke vangve pu thakdun lo. Ajatnon me ke pon nangpo pu ra mehip along tongdik si Sita Kamar phek’e ame vutphuphu anatlang ; bahari ahi’i sarpi konatne pen vang sirhe sirhe si Sita Kamar angno nanhimhamlam lo. Kaibong akedingpi rungham si laso ahi’i sarpi ke ingrengvung— “Humn, humn! Longthu angnim do, longjok angnim do! todap asonson akopai keme ke kopi si kedolang ma ho! La ejon apai vang lelo!”— alamthe jutjelang Sita Kamar aphu kepamropji pu ra kaibong jarham lo. Sita Kamar ta kapherenokji abang kali.

‘Me ke’endam ketoi nejirpo do’an nangkachiruiredet athe ke nang helo bo di! Nang phi nang phu arong nang pachecharlaple te ne ta Sita Kamar kali!’pu chingkrin pame si Sita Kamar menmen chetevarphit. Hi’ipi kirungham akaibong dengdundet ra thijok amat amoi der der pam! Ha aphi ke kangchonlorpi atehang along pamkloi amat pathitan. Hi’ipi kithitang abang arpum kangtui inglong athikthak do. Pangthaitan ra aso ketakrong ahi’ipi aphan ‘thui’ pu amahang ingthok tekangphrat amat Sita Kamar me van ra ajirpomar aphan ingnam ajo nangkachiri vangjui lo. Penang apor kiri aphi isi bahari alongku amahang along si alang ajirpomar kithitang arpum amokha kachelong.

Sita Kamar non ephong ta lolon pak throk athak ajirpomar kithitang arpum pa’ikrei si kithi ahijap kereng ahijap jap ra parengthu rinti lo. Parengdet aphi boha basung chevang ra nupet raiko chophi chongthan, chotun chodang si cho rinti jun rinti lo.

Chodet jundet aphi Sita Kamar atum puthot aphi hemepi ahem dam lelo. Kona recho mana recho adet dam ra asopi pen kachepachor kacheparup puchot kali amena amat recho kethe kecholongji pulote kopipi si keklem nangji ma abidi Sita Kamar aphi hemepi aphan cherju lo. Aphi hemepi ta laso abidi than pame lo. Laso ateng klem si ha kapadu ke Sita Kamar kona recho mana recho adet pale lo lapen piso some chelong lo. Ajirpo atum do’an ta alangson thakthak si achor arup ahem arit chelong rinti lo. Alang recho kethe aman apeng kelong along si latum ta chakri chakor aman apeng longdun rinti lo.

Kona recho mana recho aso pinso ave. asopi pi ipumvet. Laso apot si pisomen somen mate a’osa apok’et, Sita Kamar aphan si ha aphi ke recho bat lo.

Amena kiru kemang ason plenglap aphi si Sita Kamar ha ahem binong apiso aso pen kachihumri. A’ikmar atepimar, latum amunpimar,asomar asumarlapen chepho chero don rap atum do’an ta pirthe chethangphlup anokbe chaibe mate recho Sita Kamar aphan amena ahem arit, arong arup along chetheklong si aning arong rinti lo.

*****

NB. Pirthe athak ajat akhei alam pen sitame ketok kakirlathek abangphu ribom lo. Contact:-+919854245421/ chikaritisso@gmail.com

Phelangjule

Tomo barim

PHELANGJULE

Kepangrum:- Bamonpo

Hako ahut isi arongsoso along Jangreso korte bang throksi, bang achainong kachovipilok pen si kachepareng. Latum angbong pen akibisi abang ke a’ik atum alom kepathe ajok avi avepik. Ihin lutchok, ihin tetphlotpo,ajatjat apham tot ra vothung vohar kenep, phurui kepathitap heihu alang akele keklemthekpar. Lahei a’ot adur langrei amat a’ikmar laphan Phelangjule pu amen irkok.

Arnisi ke a’ikmar ha hi’i rongsopi arongkung’an chainonog kividamji aphan hem penbar rinti lo. A’ik atum along Phelangjule ta kidunji pu choudunchek. Inut ta nangdun nangne, inut ta nangponpe pu amat laso arni hem kehon adeng pek tekangkok amat Phelangjule aphan ponpedet. Phelangjule lasi a’ik atum aphan kipudun—“nepnmo nangne ik atum mo’n ke nangtum nephan ne ri leji!” Bonta alangphan badu ta nangdunnon pu abang avedet lo.

Jangreso atum chainong vi ponbom dambom amat ha hi’i rongsopi arongkung lerok lo. Erong bahari tharve arum si latum sangdamphrong lo. Inut abang tharve angsong cholangrei, to lale tharve kemen kedoi’etjo! Kongkang pen le var sita nangpklo un’e. Athe ma tharve arong sar’o lo lapen athe kedo inngtuipik.

“Koson lo bong atum kecholongpo?” Aklengsi bang pu lo.

“ Todap pen imu akibisi Phelangjule aphan chevanlok ason te!” Adakvam abang ta pu lo.

“ Matha nangne ik atum. Ne mo pen ta nangtum adung si do ke ante, nanghumdunnon dei ho ne nangpaklopo!” Phelangjule komantune tharve angsong bat’et lo lapen aro arim teroi si tharve kemen kiprungchochap amokha nangpaklo tanglo. Phelangjule a’ikmar atum aning hangdok hangdok tharve kemen cho rinti lo. Bap bi ke’ong along kelophlot apot chaining amokha ta apok kangkrang’ong paharlingdirdar ra tharve arum dom koiduk lo. Bonta lapu laben arni abangke nangchiplirplir tanglo. Chipu thekthepin pen lapu’an ajir kiding ladak kedokok ajok non ke ha hem’an kachedamji ta kisung lo. Non pen le dam pusitame hem kachele’an ke vo kuproppo. Apot si hem chedamde ra konatne adim achainong pen jat pen kepabohakokji aphan si korte do’an ta matha rinti lo. Bonta kesaji konat lo? Chethan aling ta non alangtum hi’i ahavar ajo si dokok lo, kesatap veret le keme kali. Jirlo pherlo komantu kopitong kachemanpone thang athik ave. Ahokpet ke latum kamatha kisung rinti lo. Bonta ethe alam, laso kachingvaikir ahut Phelangjule abang ke konatne le’et lo. Rimno bino laso a Phelangjule pen ta kasiksakrapso kali pu jangreso akleng abang ke pasimuturbomlang. Chingvaibom chingvaibom amat ha kapadu jangreso aklengsi bang eson alam amu atum aphan than lo---

“ Matha veret nangne lo bong atum, eson akam klemnang! ha itum arit naidung bithe han kachori pathe ra kevang veret ahi’i sarpi ahem le patebokdam lonang! Ne laphan chini lapen angton pen alam chethan lote paningve ejo aphan ke itum ajat ta matha nangne lo”

A’ik akleng alam kroi si kadokave ta ha ui’i rongsopi achitim’an chaining kompon rinti lo. Hi’i rongsopi achitimchit si alangtum kachini ahi’i sarpi ahem kedo. Hi’i rongsopi arlo lapu’an achainong kepalutponput ke akele ahir dochen nangman lo. Aphrang pen monit monor a’ok kecholong atum ke kachehok chonphro si do. Amek kavedet ejon hi’i sarpi ke anokan pa’urong ra ingnimjitjit ra—

“Humn,humn, longthu angnim do, longjok angnim do, nangklanphlung, nangklandung kopi apot lo tang?” Amek ano kedo ejon hi’ipi nimso abang ke laso ahi’i sarpi aphan ari otdong si sanponkrikri ra kipu—

“ Nangmek ave nangno ave apun cheponpe sarpi ta! Duk jokphlot lak jokphlot bang ehem irit linngthu longjok nangkachethon tangdet ta ther hap pen pakatlapjilang a’ot do!”

Nahok chingtontepin pen menmen hi’i sarpi ahem kahumridam apot hi’i don suri arat ta jangreso atum aphan ajat vidun haihe ra langdunphrong si do. Athe ma latum kadokave ta hi’i sarpi aphan pherepikpak.

Phuber vorei apirthe pen chainong paklimdamjam theklong si hi’ipi ke manghuvong lo. Bonta jangreso atum aphan landing ra munthiding si ha kapadu ke ingnekhing lo. Athe ma amonit pen achainong pen angton pathi longthei te penang arni kidding ke han kachomeverji alam lo!

“ Phi nangbang do ho?- jangreso aklengsi abang hi’i sarpi aphan hangdam lo.

“ Do te mati asupo,konat pen si nang ke nangkor nagmu atum pen lapu’an achainong ahur kethe kevanpak lo”- hi’i sarpi jangreso aklengsi aphan arju lo.

“Konatjilang ma phi, pirthe adang the bi amat si monit atum asok asang mate karchi karchon ason saide, chaining kivi adim’an ta avedet lo. Lasi ladak’an ta kevan nangkok lo.”-hi’ipi aphan jangreso aklengsi abang than lo. Jangreso puthot hi’ipi aphan puthu lo—

“Arni ta amahang kave lo phi, panongve ke netum hem’an chaining cheponpe lo. Nangphuber vorei ajo kokkrei si nanghem sangkokpo pu lo.” Jangreso atum ahem chedamde ra ahem sangkokpo pu alam karjulong pen hi’i sarpi ke aninh kehang ateng chekokpo pu matha si aning arong muchot lo. Hi’ipi la si jangreso atum aphan alam chepadok thektik pen pu lo—

“Mai po atum sang sipot lo. Ko’an achainong si nangtum kekokdetji ma koknon,,. Nangtum pinongve isi kesangkokji adimchot ken e hem ta adim do,matha nangne.” Hi’ipi lapu’an alam kedok varet ke kopi athe lo ma pu jangreso korte bang therok ta mathahur vangve, bonta a’ik atum along cheklang dunde ra kachepatujoi phelangjule ke munthi dunding si do. Alang kamatha—‘kopine eson dopo! pupe te hi’ipi emek ketheklorpi ke lapu’an alam kedok varetji alam si ave. Man aling pamannang, mo apor lo te thek longpo’

Hi’ipi dopdop sopsop ra jangreso atum aphan, to lale kitunpi kedangpi, dode sangse. Jangreso atum ta thangnat aphi aphrang alam mathathe ra kangnek kangni arong bohong pen to lale kechodun kijundun. Isi apor ke cho tanglo jun tanglo lapen kado kave ta amek jangklip lo.

Jirlo ancho mekbur apor. Hi’ipi ke amek jangje ra bahari nopak kabe chihumlok ra hong chelon ke’ekluk alongso thepo along aso akibi chebalap ra to lale karso pangrengkrut lo ma! Nopak karso ahut hi’ipi ke hangponkong si do—

“krut, kerut, krut…..

korte bang theroksi achethok nangrotkrut….

Krot, krot, krot….

Korte bang therok achethoksi nangrotkrot …”

Laso ahut hi’ipidet le amek kejangje lapu kali, phelangjule pu jangreso atum akor akibisi ta amek ano jangje ra hem atok along chepatudunjoi . Hi’ipi kopine esonbak klemji pu alam alang chini lapen laso ajok a’ikmar atum kisung phovekji pu alam alang chini. Laso apot si alang ta amek jangje ano jangje ra tondunding ra dojoi.Hi’ipi kopiching si keklemji ma lalok si kelangdunchari.

Hi’ipi nopak karso kepangrengkrut kethekdunlong pen phelangjule do thekthedet lo lapen non Malomso te a’ikmar atum kephoji akisung alam chini’et lo. Inut aphan ditrak inut aphan ditrak ra alang a’ikmar do’an aphan chingthurlap lo lapen longso karso along hi’ipi kehangponkong ase arjulong rinti si kaphere amahang iklir lo. Laso akisung pen kachepajokji abidi chini vangve si latum korte kedo’an ta manghulunlan lo.Amu phelangjule si ha kapadu bidi kethanthu. A’ikmar atum aphan hi’ipi asomar pen kabebe adim pachelaret ra padoklip lo . Nopak karso tangdet aphi hi’ipi hem arlo mate jangreso atum aphan kepabebe adim nanglut lo. Phelangjule kereli amat laso angdeng along alang somar aphan pabebeklip pu alam hi’ipi ke chinine. Inut aphi inut,kadokave bangtherok aphan hi’ipi achethok pamitlap ra pathilap lo lapen kithitang arpum do’an rap athak bat’et lo. Hi’ipi amena asomar aphan apran ke’en jangreso korte bang theroksi ta arpong angkrak pen thekdun longlap lo. Laso kethekdunlongjong latum kaphere rinti a’ok phelomu athekthek si chetheklong rinti lo. A’ikmar kaphere theklong si phelangjule pu lo—

“ Phere nangne ik atum, ne nangtum amu akibisi dolang. Apot si ne nangkethan ateng le klem rintinon. Non ihut tea dap kangthangpo. Kathe’angjong nangtum inut eson chiri ra hangponjo hangponhai ra chaining lopon ra ha itum arong anat damruknon. Ladak hi’ipi pen ne chesong aling chesongpo. Nephan ke nangtum ne matha nangne.”

Adap nangkangthangjong jangreso atum komatne ke mephri, komatne ke anbor, sari heihu chiri ra chainong lopon ra hi’i arong pen damruk lo. Phelangjule ke bonta dunde. Hi’ipi aphan arong kelang mate aduk kanghoiji pu ra elong kejokvan adim chepatujoi.

Adap nangkangthangjong hi’ipi aso akibisi bang ki’i kithur pen panija lo. Hi’i aso rap anat landing si apei aphan chipu lo—

“ Pei, ok cho ingtung’ong!”

“ Konat a’ok si nangmek ketheklong ma ti? ”

“ Rap athak ok kali pu he?” Hi’i aso apei aphan arju parlin lo.

“ Oso anokan kere ta, ho! “ pu amat hi’ipi aso kolo bang ano lone rotpidamchet si pikok lo. Laso ano landing si hi’i aso pu lo—

“ Pei ne ke laso ano ke choche ho,ne’ik ano pen chinglit’ong!” oso ta ningjethap varet pu pasimu si hi’ipi non ephong ke akaprek bang arpum pen ari rotpipong si pi lo.

“ Ho, chophi ra chonon, ne ne kam ong’ong .”

“ Pei ne laso a’ok choche ho, ne’ik ari pen chinglit’ong!” abataitin a’ok kipi ta n’ikmar ari akeng amek ano pen chinglit’ong pu aso akibisi bang kipu arjulong si hi’ipi mathading lo—

‘ Ajo akangting, jangreso atum aphan pu ra nesomar atum aphan le ne apran amui ke’enlap kali ma laho?’ aning cherengno si hi’ipi thurphlut ra rap angsong langdam lo—‘ oi’elang! Ahok ta ahok, aning kibi ateng si lam chekokdet lo. Asomar bangtherokrak bang arpum si rap athak ke batsar lo. Hi’ipi to lale aning kejangje! Kopi abidi pen si lahai ajangreso atum aphan alar kihui thekpo ma tongsolo ke matha thekthedet lo. Ajatnon nang’arphlungdun ra nangpaphodunlok si nangvi aling nangvidunpo pu ra hi’ipi atir che’en ra hem pen kangplong pangcheng lo. Hi’ipi atir che’en ra nopak parphangponplar ra a’ikmar aphan karphlungdun ketheklongjong pen phelangjule handgun lo—

‘ O, hi’ipi, nangso a’ok chechopi, nangpatherak thekthe! Konat ajangreso atum aphan si nang kephodunjilang? Netum ladak si do ho. Plang te nangrinon, netum nanghem along si do ho!”

“Jangreso ase karjulong pen hi’ipi ke ansose aning jangje lo lapen ham anat nangcherplong lelo. Hemkom hemrei konat si kedo ma pu jangreso atum aphan ri lo,bonta nahok ta thek longle. Jangreso atum aphan thek longledet pen aning chepathi si puthot ingplongthu lelo. Non ephong ta phelangjule konatne pen puthot handgun lelo. Ephong phongnidet kali, hi’ipi aphan phelangjule bang penang aduk inghoi lo. Ha kapadu abidi chinine’ong amat hi’ipi amena ahem me chekeichok. Inghap atok along kachepatujoi phelangjule ta non ephong ke me angtang chechak un’e ra menmen nangtetphlut ra hi’ipi aphan bang tongponkuk ra ha ingnam ant katpon lo. Kekatpon ahut jangreso kehangpon—

“ Hi’ipi nangso a’ok chechopi, nangphodunde!” Pu ta thekthe pu ta thekthe amat ha kapadu ke hi’ipi bang katherak’ong amat ahem me kecho kekar’ur amede along chiphrindundut ra thilot lo.

*******

.

PRTHE ATOMO BARIM PANGRUM

METHAN ATUM ARME PAKLEM PAVOT PAVOT TITI ATHE KOPI ?

( Filippine adet atomo)

Kapangrum:-Sikari Tisso

Hako ahut isi arongsopi along inut keplangjin akiripo do lo. Laso akiripo ejon meng lapen methan pangreng. Keplang kiphi ahem, kecho kijun rengmesen apot meng lapen methan pajonni ta ingtupikpak. Latum anem dopikpak lapen kiripo aphan kam rappikpak. Meng abang ke kaike si phuju keneppi. Laso apot si ahehmphu ahem asok asang mate ason kaprek kaprek ahormu phuju ingtip ra kanpanahok avarsai laongle. Lason thakthak si methan ta hem kanghu kanghi keton ke chakkluk .

Kiripo abang methan kapangreng ajir dingpik lo. Amethan ta kesarthu lo. Kesar’ong apot aso asa ta joklap lo. Mengkalu abang ke lapu’an sarselang. Methan abang ke a’ot adur tommeijin, bonta meng abang ke avi avepik. Meng ejonvet ason te lapu’an kedodun aning arongredetji apot lo. Bonta non ke methan dodunkok. Apot si latum pajonni ta jirpopo ason dodunchom ra ajo arni padambom lo.

Kiripo asopi pi ipumvet. Lo kapacherli pu ra laphan kiripo rong pen kaheloving isi alangroi ha aparai si kibidun. Kopine kenangsot ason do pulote meng lapen methan aphan si Kiripo ke kepathondam ketoitoi. Arnisi ke asopi aphan isi amekbin kedo, ser aroi kaporhedun adim along’an kepathondamji pu ra mengkalu pen methan aphan amena adung’an Kiripo abang chehang lo.

“ Nang ke sarsedetlang apot nangkeng ingtang’olang ke di! Apot si nang laso aroi ha nesopi along’an thondam nangpo! Cheretu dei, konatne pangbodetna.”

“ Nang methan abang ke kopi si keklem nangpo chini lo? Nang ta nangjirpo mengkalu along dunnon. Mengkalu aphan komatne kether kehap ajok ser aroi ingbodetna. Chere pame.” Kiripo alam ateng si methan ta mengkalu aphi aphi dun lo. Roi ing’ompondong ra dun lo. Penang’an ajak kiding aphi latum langroi akung le lo. Langroi leletik ke thang akasiksak ave ,bonta langroi lerok ke siksakdak lo. Langroi along telong ave. Don ta ave. Vekponpet ra damde te ha parai kekap’iji aphan thangnat ason ta ave. Langroi along kekap’i ason kavedet theklong si meng pen methan jirpopo amahang chelangphrong lo. Ajatnon pu amat, abang le bihek pusitame angthin kachedorchit amengkalu abang ke lang chonplung si kevekponpo pu lo. Meng abang lang kechon parang parung thekdunlong si methan menmen hangdunser—

“ Lapu kAlilang jirpo! lang ajam kethe lapen Ali kangtang thek long ma thek longle ma? Nangbang ningke nangbang le kopuson si kachomatha hai? Menmen lang nangponphit te nang kopu lo? Laso aroi nang ha kora pale thekji pu he?”

“ Pi lo kethekthedetpo? Nanglangdun sipotlo bo! Laso aroi ha asopi along kepalerokji arpu Kiripo ke nephan si nekepi pu alam nang ke tingnedet lo ma?” Abang chelangle si mengkalu ke dakhir lo.

“ Cheparoka varettha te ma ko! Nangbang ningke nangbang si! Nang ke lang anta vek thekthe pu alam ta dolang ho! Mo laso aroi jongsi pangbopidet pulote nanglong si ne ta tam je nanglongdun nangkokpo. Tam longlok pulote ne ke nangkelangdingji abang kAli. Matha pametu.” Methan apai ningjedunthu lelo. Methan alam karjulong pen meng abang matha lo—‘ ahok ta ahok te ma ho! Lapu laben pen laso aroi pangbopidet pulote tam je puchot kAli ereng apak ta sonangdak ta hai. Lapu anset te ne laso aroi methan aphan pidet memu lo.’ Parlin parlo mathalap amat methan aphan mengkalu abang ser aroi pidet lo. Bonta methan aphan pu pamelang—

“ Dei jirpo! matha pametu. Mo kopine pena pulote ne ke ne pap ave”

“ Mai ko nang ta , ne lang kevek thek ma thekthe ma pu alam nangphan nangthan nangjilang pu he?”

“ Chok lo ti ko jirpo, ho roi pon ra lang kapnon, nangphi nangphi ne ta nangdunpo.” Methan aphan ser aroi pi si mengkalu pu lo lapen aphi aphi lang vekpon ra parai kidunji aphan chisik lo.

Malomso aphi ke meng pen methan pajonni ta plungplangplang pu ra lang vekpon lo. Lang Ali ingtangpik. Bonsita latum bor’i bor’a vekpon ra ha parai akora kapji dokdok dakdak lo. Bonta mai ! kopuson lone methan abang kang’omdong aroi lang along paklochok amat pangbodet. Abang jumjetjat ra pajonni ta parai kap lo lapen methan abang roi pangbodet thek long si mengkalu ke pu lo—

“ La ke jirpo! mo pen ne nangthanthelang! Nang lapu’an kethek kachekrong apot itum pho pame panonedetjilang! Kiripo angno koson lo ili kacheklangdam haipo?”

“ Net a ne bidi kijut lo ko! Lapusonjibo pu ke ne mathathe.” Methan chethakdun lo.

Chethan Aling sita bidi ke kijut pame pama lo. Tebonsita Kiripo adung ke pale ra angton pen alam chethandam nangkokji! Kopu lo kapale haipo? Meng pen methan abidi do’an matha lo. Ihi matha jutkok, ihi matha jutkok. Ha kapadu ke meng bang pu lo—

“Man Aling pamannang! Itum Kiripo along ke pale nangvekji. Apot si, da kedam!”

Methan ke apap thedung lo apot thangnat ta pudun haihe. Arme chidiplai ra meng aphi aphi kidun ma kidun. Isi apor ke latum pajonni ta Kiripo along le lo. Amena kachopangreng amarat jonni hem kachevang thek longlok pen kiripo aning arongpik lo lapen ke- “roi thondam’et lo ma?” pu arju lo. Kaphere chekoplai pen mengkalu si Kiripo aphan kethakdun—

“ Ai Kiripo. cheplangple lo,lang along kelejong – ne ponpo pu ra la nejirpo methan si nelong pen roi nang’endundet. Alang si ing’ompondong ra lang vekpon lo. Bonta, parai kapji dokdok amat kosonne kang’omdong aroi lang along paklochok ra pangbodet. Nangsopi adung’an ke netum pale amat si pale thekthedet lo.”

“ Ladak pen kedam ahut nangtum aphan ne nangthandun pameme pu he! La’an le nangtum nelam patepek ra laso aser aroi kapangbodet. Non nangtum pho rintipo.” Kiripo aning kithi along methan pen mengkalu ajat ta thakdunthek vangve ra dodunklip lo lapen Kiripo kopitong keklem ra alangtum aphan kivipone chonghongphrong anat lo. Methan aphan landing si Kiripo pu lo—

“ Nang kechokche ajoine, non ke pirthe amethan mate nang jat nang khong kedo’an ta phophrui nangkokpo. Nang pen danglok pirthe amethan do’an chelang ra non amat ha langroi dam ra nesopi aphan kapanong a roi ridam nangpo. Jongsi long thekrei te mesen lo. Long thekthe pulote pholok abang aphan Aling arme kethanpo.”

Kiripo laso ahut amat achakri chakor aphan chehang si amena alam kapatepek pu ra methan arme pathanpet amat pabengkolongtong lo. Alangphan lam ethebak pen keriredet apot mengkalu aphan methan ke aning sodung mate halaso arni pen non’an lang seletphit lo.

Asai jokje arme keso chibikok ra methan abang ajat akhong chehangpon ra ha langroi dam si Kiripo asopi aroi kiridam pu ra lang kevekdam tirdamlinlap lo. Bonta roi konat si kelongjilang? Pirthe amethan do’an chelanpet Kiripo asopi aroi kiripi pen kelongpi kelongpipe ke aphi alam lo, bonta methan atum lang kevek ke thek longbin lo. Laso apot si pini’an ta methan lang vekthekthe pu chethanthedet lo.

Halapu mengkalu abang ke kaphere’ong a’ok chidiplai lo. Halaso arni pen pini’an ta methan aphan phereverlang. Lang vekdun nangdetna pu ta mengkalu ke halaso arnidet le kaphere puchot kAli pini’an ta phereverlang. La si asai jokjedet lo pupetik ke mengkalu atum lang vekve. Kachinglu ke aphi alam lo.

Methan atum angbong ta laso alam pen penang’an hur cho lo. Halaso amethan ke aphi’an chongvirphit. Laso apot si methan atum kachongvir non’an ta abe dokok. Ejon amethan ajon kaprek aphan thek longlok te – ‘Kiripo asopi aroi nang si kapangbopidet lo bo?’ pu ra nonpu ta kacherjuju dobomlang. Apap kavedet chetheklor apot kepabidun muchot abang ke – ‘ ne le kapangbo kAli, kAli kalang ta la ne arme nanglangnon jo’ pupo pavot pavot ra paklemvoi pen karju abang aphan chepaklang serak titi. Karju pasik’ong te ‘kheng’ pupo asoni chepaklang ra aning thihak titi. Laso aphi ke chekordut ra hur chodutpo apirthe pen hangjo hanghai si kachemanman.

Mo sining longle ruhuphetik ke methan atum angbong laso alam pen chebohongbom jilang pu si Filippine asor ke kachethathan. Kaline kalangne itum ta kelangdun pangthek pame matiklang!

********

MILIMUKOI ASANGTI MU NI ATOMO

(Iraq adet atomo)

Kapangrum :- Sikari Tisso

Klimso mu marli! ‘milimukoi’ pu kopi aphan si kipu chinihur lo ma? Jongsi chininelang pulote ne nangthapo. Adang ketheparpik sangtimili apirthe aphan si ‘Milimukoi’ pu kipu.Iitum adet angbong Rajasthan ahavar along milimukoi do. Laso amilimukoi amen ke ‘Thar’ pu helo. Arab adet arlo kedo amilimukoi amen ke Sahara . Sahara amilimukoi ajo kedo amonit atum atomo ijir le pini ke chethan lonang.

Ali pu inut arisopo. Heloving adim kedo angjirpi ahem kachedamji pu ra milimukoi ajo losei parplongpon ra dambom . Ali alosei ingtangpik apot si karplong ta prappik. Penang ajak kiding kaparplong aphi Ali angphun chingthur ra arni ko’an dolang ma pu cholangrei . ‘ Arni tilichet anatlang. Apot si non ateng parplongpon lo te angjirpi ahem arni chiplirplir apor ke lepo’—Ali matha lo. Laso aphi alang puthot losei parplong pachatponmuchet ra kedam pangcheng lelo.

Kedam heloving aphi ke ingsamponjunjun ra arni ke ingsamponbom lo. Angjirpi ahem lepo; lerok te angjirpi, amehei lapen aphilimar alangphan ketheklong pen ko’an chehokji ma pulok si Ali kamathapon. Bonta malomso aphi, menmen tomon kesoluk nangjapphuphu theklong si Ali losei pasanghik ra chingtonding lo. Ali ketheklong—nijang asining menmen nang’ingtingsipsip. Kopi athe si lason kacheman ma alang chini. Laso kangtingsip ke milimukoi athak kithur Arnam hanchove pu atomon along kidun sangti lapen longle aduk anpar jat ta kali. Laso atomon alanglong’an nangkele apor nangpikpedet lo. Sangti lapen longle aduk kapangpong’ik atomon lapu’an ahir kangtang; alang kardonchon alosei, karplong ke aphi alam lo, karjap kachepatir’an ta sungkrung lo. Akahelo kachecharji kali, isi apor ke amoi athak kardonchon pujong, laso alosei aphu’an ta Ali theklongledet lo. Milimukoi ajo lapuson tomon kethe thur lote kachepajokji aphan kopi si keklem nangji ma Ali chini pame. Alang amahang lapen aphu aphang pe chiphung pame lo. Tomon kopu pen ma kevang halapu damde ra kopu ma kejappon halapu si losei padam pajo pajo lo. Lason ahut elong adim karjap pathirthip ta heno, alangphan sangti lapen longle aduk si orthipji. Apot si tomon kejappon anat kidunbom pen anpar lason ahut ke akaprek atovar ave . Tomon kejap akele ahir kangtangpik ajok ko’an apor angbong konat adimtong kele lone Ali chiputhekthe. Le aling palenang pu ra tomon ade along chelodunphlot si Ali ta alosei pen dunbom lo. Kopi akisungtong alangphan aphrang kanghong lone Ali chichinine. ‘Kopai lapen Allah (Arnam) si chini lo’ pu anpar alang thang ta matha thekthedet lo.

Ali kardonponchon alosei ta lason ahut pulote koson si kedam nangji ma pu chini,bonta laso arni atomon ke akele theparpik. Losei amek charne checharchene Ali ta puthekthe. Isi apor ke kopine thedung ahormu along Ali alosei tongdamkloi lo. Losei dam thekthe ra kachingtonkok pu chini si- kopi ason si alangtum aphrang kedo ma pu Ali matha lo. Kachiphungdong ape amek angden chipurvong ra lang pame pen ihum bahari bang ke’otang adalan ahem Ali theklong lo. Dalan ahem theklonglok si Ali aning arongpik lo. Alosei pen pen alang laso ahem arlo lutchok . Dalan ahem arlo lutchok aphi Ali losei angsong pen sun lo. Ape ari mate abang bithe kebonkung aduk kachehomir ahut menmen dalan arlo pen komatne alangphan kangki ,arloso ase Ali arju longlok —

“ Komat lo la ? Hi’i, monit, Arnam mate ‘Genie’( Islam adhorom kirim atum kekroi eson amekbin kedo api) lo? Mate tomon amattong lapuson nangkacheman ra dalan arlo nangkilut ma?”

“ Ne ke monit aso. Hi’i, Arnam, Genie mate ajat ta kali.” Ali thakdun lo. Thakdundet aphi, ase arno karjulong pen ta ning kangsam kevarjet abangpi aphan Ali cholangrei lo. Ali ketheklong—‘Okarjangso arje keme doi’et, atur turbong benban, keplengchen chiklopi ason amohor, avam isimvet; milimukoi ajo kevangdong sotele arong ason. Angturber lapen angturthak hilolo ta kepapumi mir kulap apu ason. Ketheklongcheng pen si laso a’okarjangso aphan Ali aning dkkkhak lo. Laso ahut dalan ahem angtan ke tomon thepik mate hamji hamja pupelang. Arlo ke ingtingsip pusitame emahang kachelang chechardet lapen kangsam ta ingsam muchot.

“ Adab(Islam aron pen kardom), akehai ! Neli ta nanglison thakthak monit aso. Hi’i Arnam aso kali. Heloving adim pen laso atomon thepo si neliphan ta ladak’an neli van’ikdet lo. Non ke kopitong keklem mate konattong kedam nangjine neli chinine si ladak chepachong nangkok lo.” Ali aphan kardom pi si Okarjangso bang amena aphan chepachini ra ingki lo.

“ Adab” Pathihek pen Ali ta okarjangso along thakdun lo. Malomso aphi Ali ningje lo—

“ Tomon thepo hamdetdetik ke itum ladak pen nahok ta damthekthe lo. Bonta , nangmen nechethanthedet ke ante…,. Koson lo ne nangkehangpo?

“ Inut chinine chethekthe apinso aphan koson si neli nelimen kachethan lapen kachingkipo? Aphuthak ta neli ke okarjangso penak.”

Ali laso a’okarjangso amen chini ingungpik. Chepachini pame ra kachingkiji ta aning hangpik. La si inghap arei’an okarjangso aphan hangpon si sining angsong kangjar angpong ki’iksip sangti lapen longle aduk atomon keso paklang si pu lo —

“ Langtha, hala kapangpong’ik atomon aphan. Laso along ko’an sangti lapen longle aduk ke’ong lone itum pu thekthe. Bonta laso alam ke ahok. Isi asangti amu pen akaprek asangti amu kedo chepetpikpak, latum adak ajersobak ta angkrak ave.”

“ Kalang ahok lo!” Okarjangso ta ki’iksip asining anat langdun si pu lo.

“ Tomon ade along kidun lahei asangti amu atum amena hejan chephere vangve. Non itum ta halahei asangti amu asonthot lo. Itum hejan ahokpet ke chephere ta thekthe lapen chekak ta thekthe lo. Athe ma, sangti amu ason si itum ta elong adim do chepathir thek vangve ra sining angsong kangjar ason lo. Pini kisung kephonang ke itum akopai lo.

Arje abon kemelep amek kelang kangchingmon lapen kisung thomkep ahut sitame kachikiklongmeme, alang pen karjaprapchom arisopo ahokpet alam si alangphan kethan pu si okarjangso ke matha lo.

“ Nelimen Salma, nelipo amen ke Hussein.” Salma amena amen lapen apo amen chethan lo.

Sinig angsong arni thedunglang. Tomon kethe’ong lapen tomon along sangti pen longle aduk ke’ong’ong apot si ingtingkuk ason. Keklem ason ave’ong ,Ali lapen Salma, bang hini ingnichom si pirthe alam chethan lo. Lapu laben arni amahang ave tanglo. Tomon ke hamhe le hamhe. Ali lapen Salma bang hini, nahok ta dam thekthe si laso ajo dalanban along sangphrong amat amek jangklip lo. Jirlo apor Ali amek prangdak lo. Bonta adunghet amo pen kedo a’okarjangso mate Salma aphan ke theklongle. Salma aphan theklongledet pen ke Ali kamatha sungkrung lo. Adap inbthngvak aphi Salma aphan Ali adung arei rithulo. Bonta adung arei ke mek rak’ak no rak’ak milimukoi asangti anpar ke ajat ta theklongledet lo. Dalan ahem arlo pen bar ra Salma konat si kedam ma pu akengbot langdunbom pen Ali penang’an akahelo ingthumdunlang. Bonta adap kangthang’an ta kiklipkle atomon kejap ajok Salma akengbot ta elong adim’an chingtondamkok ra preiponjunjun amat preilap si jutkok lo.

Salma alangdung pen katjui apot Ali aning ke’oi thepik lo. Amekkri chepajang ra chirure pusita Ali aning ke’oi akele thektik lo. Ali kamatha—‘ Salma inut Arab akhei arloso penak. Arab adet the bi ko’an Arab akhei amonittong kedo lone kipu sungkrung. Sahara amilimukoi adang the bi ko’an ma sangti amu ke’ong, Arab akhei amonit ta lapu’an si ke’ong. Laso angbong pen Hussein asopi Salma aphan ridun ra puthot kachetongthujilang pu ke lam kejoi lo. Amena kedo adim kodak ma, la’an ta Salma ne chethan tekangke. Tomon along kangjardun Sahara asangti amu muni ke kopine pen chekakdak pusitame konatne adim puthot chetongthulok ta hai, bonta Salma pen ne ke non ephong apirthe kevang puthot chetongthuji ma chetongthuthe ma kipudak sungkrung tanglo.’

Salma aphan kiri pen kepalonglok ke kamatha’an ta ki’un’e alam , bonta—‘lapu anset apot laphan ridun ra palonglokletik ke nang’o’e pu Ali aning cherotkut . Halaso arni pen kecho chipu thekthe, kijun chipu thekthe, achu chingtipte, angmum chingtipte ra alang aning kachingsam thektik a’okarjangso; Hussein asopi Salma aphan kiridun pu, Arab adet adang the bi dongtup lo. Rongsoso, rongsopi, nokor nomai mate nahok ta Ali kelele adim ave . Bonta alangphan Salma alam kethanthek bang badu ta ave. Hussein asopi Salma alam arju lo te monit atum along pen along ke ingneksoi titi.

“ Arab adang the bi Suri suri Hussein pu amonit do, lason thakthak si Hussein asopi Salma ta do. Komat a Hussein lapen Salma aphan si nangli kiri ?”—Ali aphan monit atum karjuju. Alangphan lapuson arju parlinthurong pulote Ali thangnat ta thakdun thekthe ra mongloi titi. Lapuson ketheklong ke’ongdung amonit atum ke Ali aphan aphu henodak lo pu ta kitintin. Bonta Ali kedam chingtonte. Inglong tapte arlok tapte, arve tapte arni tapte ra Salma aphan kiridun ma kiridun, bonta Salma aphan atarmi tarmong ta theklok longle. Lapu ke ajo anerlo, arni arve, inglong arlok, milimukoi, miliphom (milimukoi ajo lang,thengpi thenphrang lapen bap bi kedo adim) khengkhe ra jo parni kedam kachitut’ot ra a’an cholong pamemedet apot Ali alosei ke kachungkreng chedoilai anpin lo. Alosei chingchangrok lapen amena amat ta abang kachungkreng; amek theplap lo pusitame Ali kedam ke chingtontepinlang.

Arnisi ke ‘Nile’ pu Arab adet arlo kiliponput bahari langroipi akungkung kedo arongsopi bithe Salma alam arjuponbom si Ali dambom lo. Lason kedambom ahut- langroi akung, rong adak mate hidi ajo alangphan bahari arve kethe pholok . Aphrang le dam ta rong heloving, aphi le chiruithuji ta lapu thakthak. Bongkok kangthudak arve ke kehamji angdende. Ali lapen alang losei jumjetjat lo. Halapu ke langroi lang kethe ta nangbat tanglo. Lang kethe nangkebat lapu’an akeprap; Ali arvi ar’e matha ra kopine keklemji atovar chelongtong thekthedet lo. Ha kapadu ke amena lapen alosei aphan ta lang kepon pangcheng tanglo. Ali lapen alang losei thek’an ke kora anat nangchiruiji pu ra lang kevek tirlaplup lo, bonta latum ajakong ave. Ha padu ke apher apak latum chipu thekthdet si lang along inglangdunpongpang lo.

Isi apor Ali kithitang pen nangkibur ason chetheklong lo. Ari pen amekkung hilolo chehenot ra arvi ar’e chelang lo. Pirthe konat adimtong nangkelerok lone alang chipu thekthe. Malomso dochot aphi ke alang amena alosei aphan adung kokdong chetheklong lo. Losei abang bithe inghan bonkung. Ali amena abang bithe ta lapuson thakthak. Alang matha lo—‘komatne si alangphan lang kejang pen kerapdunbon, pupe te laso alang kethe along si alangpran dam’etpo!’ Malomso lason mathading ra dochot aphi ke ase kelang mate kapangduk thekik pen komatne a’okarjangso arep arjaplun ra alangphan kangki –“ Ali Jonab! kopi abirta lo ho?” Laso ase karjulong pen Ali ke manghuhak lo. Athe laso ase aphan alang chini pame. Laso ase ahemphi aphan kirilok si pini alang lapu’an aduk alak kedo. Ali angphun chetevar si alangphan kangki a’okarjangso aphan lang lo.‘Kalang lahelo Salma, Hussein asopi mate alangmang alangmun kedo’et kachingtung kacher’i thektik animso Salma lo. Alangphan langding pen kangnekmur Salma aso kelok minik mukita asonben, mahang hampur lapen klopleng aningve achiklopi asonben Salma amahang! Prekpre! Achet ta prekpre! Ha alangtum bang ke’o tekang adalanban along tomon kethe kachitibinpu ra kachetong ahut ketheklong koson ma lasonthot. Salma amohor langplak ra ko’an aportong kedo lone Ali chipu thekthe. Angho pen alang lamthe ta chepangbo’et asonben. Salma aphan alang ingki thekthe. Salma ta menmen ke Ali aphan ingkitong thekthedet lo. Lang kejang pen kosontong alang Ali lapen alosei aphan kapajok lone la ta chipu thekthe. Lapuson ajak dingklui kachelangphrong aphi Salma si Ali aphan puthot kangkithu—“ Milimukoi asangti keso along pen kithur atomon parting, mek thek si’i, mu ni asangti aphan ahir ingtangjot pen jap ra pachekak thek ahok! Bonta laso asangti amu mu ni puthot chetongthulok te puthot kepachekak ke thekthe. Kijut un’e akai apharman latum dorapchom thakrapchomji……” Salma kaningje ason dopiklang.

Bisosa,kengjetjat lapen ingchimroirai Salma arichimun phoroi si laso ahut Ali aning kamatha sining longle lapen……

*********

TALAGA WARNA

( Indonesia atomo)

Hako ahut Java anichi anat isi adet along inut arecho do lo. Rat aso atum amena arecho aphan ‘Hemphu Prabu’ pu si kachehanghang. Prabu inut mesen aecho. Arat adet aphan alang akele chinghonparpik. Kaike amat ta alangning aklong ke amena arat aso, adet aso aphan kanghon plengsop si kedo. Laso adet amonit atum amena arecho keplang asonthot si plangpikpak. A’ot adur mesensan lapen ingsamjinjan. Katiki kanghoi si kadokave ta thurpak. Det arlo kecho longle kijun longle mate avur akrem keso ki’un’e pu thangnat ta ave. Tebonsita ethe alam pen recho lapen rechopi atum bang hini kaike ta aning aduk chepathepik. Athe ma, latum aso avedet. Pirthe ko’an lapen koson si se kachelang kachilu nangji chelanglap pusitame recho atum aso ave le ave.

Amena asomar kavedet alam pen recho atum penanso ta aning ke’oiso kali. Rechopi ta chiru veretret. Ke’ongdung rat aso mate achakri chakor atum recho lapen rechopi aphan bang kiti kevar aso sitame chopathe chopadingnon pu pudunhur lo. Bonta recho atum penaso ta laso alam kroikre. Chethan aling sita so pulote emena apok pen che’envok aso ason’an ke phophe lapen Arnam si nekipipe tangdet apot lapu amat dophrongpo. Ne rat ne det kedo’an amonit atum aphan si netum ne so ne su chekam ra ne ning ne ingthin chepangsampo pu si recho lapen rechopi bang hini ta kipupu.

Rechopi aning aduk alak kedo theklong si recho ta kamatha abidi jutdet titi. Bonta kopi si keklem thekpotang? Abidi chinine’ong recho arnivang ta ingnam ajo dam si akengphu patongruipo Arnam aphan kachordomdom.

Kopai keme, rechopi kachiru kachernap lapen recho akangduk akardom Arnam arju longchit avi! Chiklo jon ni jon thom aphi rechopi abang areng angsese lo. Recho asirkut arlo pen amat laso alam chethangchet chethangchet si isi apor ke det adang the bi chethangpet lo. Rechopi areng angsese lo pu karjulongjong monit atum kachehok chophrophra lo. Rechopi aphan ason ason, akeme keme, ador keso keso ahormu nangkethon kai ta chimitmera miso si’i kachejeng ason chejengtoiver lo.

Chiklo jon sirkep plengdet aphi ajo arni kechok pen rechopi aso pirthe nanghache lo. Arloso a’oso.

“Arloso a’oso, arje abon kemeleppi, apei amohor chithidet!”—amek hini pen recho asopi kethekdam longvek, kethe kiding ahem asarpimar atum kachethanponpon. Laso alam apai, det angbong chethangphlup lelo. Rat aso det aso atum amena arecho asopi aphan pu ra ason ason, ador keso keso ahormu recho ahem nangkethon chejengtut lelo.

Asopi aphan recho atum penanso bang hini kanghon lapen alom kepathe asonthot si chakor chakri atum ta recho asopi aphan inghonpikpak. Bonta isi apor ke laso akanghon lapen alom kapathe ale keklang ke henopik nangman lo. Recho atum penanso mate rat det atum aning kamatha lapen kethedam ateng pen recho asopi ke a’ot adur nangmemedet cheplangrong. Angho kajuno, kasedeng lapen monit atum aphan kangki kangvai pameme pen danglok pirthe kaningjoino a’ot adur’an ke recho asopi a’ot adur along nagchingrumlap asonben. Asopi a’ot adur lapuson kachemandet recho amena amat ta chichini ,bonta kopi si vi thekjilang? Ajatnon amena asovek apot recho ke asopi aphan chinghonpik. Chakri chakor atum ta osohek apot si lapuson kacheman lo pu matha amat thang cho’urdunde .

Lapuson si ajo arni dambom ra Prabu recho arat adet atum rengdok rengni pen choboche chongtung ra dobom lo. Apor kedam ateng pen recho asopi ta ajon arje vangbom lo. Recho asopi arje abon keme kom kali! Ethak pen chiklopi le longle athak nangsuntuk ra Prabu recho asirkut kacheraidet benban. Recho asopi arje keme alam apai det arlo chethangphlup tangle lo. Isi apor ke recho asopi arta ningkan kre throksi nangchok tanglo. Lapu’an arta lo pulote so’arlo atum ke pi arje kilit po arje kilit ra achor arup kiripime arta nangkele lo pu si monit atum kachethanthan.

Recho asopi penan sopo kedome arta nangkechok lo pu apai det aron atang ateng pen rat det angbong nangchethang tangle lo. Det adang the bi pen rat aso atum to lale ason ason ador keso keso ahormu nangkethon ke’ongthudet lo ma! Hem jangje rit janje, kirim kibi adim avedet lapu anpin. Monit atum nangkethon ke’ongdung ahormu angbong pen ser rup ta do’o. Lahei aser arup pangrum si rechohem abini atum recho asopi aphan kapangjang thektik pen lek roi chorpi lo. Lahei rat nangkethon ahormu hortar ajahak ke meme meme atum aphan recho amena amat si ron bak ra pajir lo.

Recho asopi arta ningkan kre throksi kepleng arni adap. Chakri chakor atum pen danglok det arlo kethe kiding atum do’an ta rechohem angno alongklam along vang si nangchingrum rinti lo. Apor nangkechokjong hem arlo pen recho lapen rechopi ta pakengkamchom ra nangbar lo. Amena arecho lapen rechopi atum aning arongkhrang ra rat angno nangkacheklang theklong si longklam along karjapphorng arat do’an aning karong lapen ari kacherdep pangrengpropSset. Rat atum aning karong theklong si recho atum penanso ta ari ar’e chirung ra aning karong aning kangsam lapen kanghon chepaklangdun lo.

Malomso aphi ke pe akeme ri akeme nang chipindeng pame ra amahang kiphubongpi recho asopi ta rat angno nangcheklang lo. Laphan ketheklongjong rat atum aning karong pen ari kacherdeppangrengprop lelo. Ajahak atum ke kehang heihu pen recho athekup arei alongklam par’omphlup lo.

‘Ai ahok te ma, itum arecho asopi arje keme ke mesen chadi’ pu monit atum chethanphrai lo. ‘Lapu’an arje abon keme abangpi aphan kepon longlok abang ke akopai keme chadi lo’ pu kipu atum ta do’o.

Recho asopi ta apo lapen api adung’an patebokdun si alangphan aphrang pen kibipinei anghoi athak chingnidun lo. Lasodet pen malomso aphi ke inut asarpi isi kelang alon kedojot apuhui athak kelangmekon ser alek esang nagbatjir ra recho adung van ra ardomhop pen pajir lo. Aning kangsam pen recho ta kangnikok anghoi pen thurphlut ra laso apuhui pen kibikok ser alek dengdun lo. Ser alek dengdundet pen asopi anat angphun chetevar si recho pu lo—

“ Pei, Kungripi! nangphan aning nangkachingsam thektik angthek pu ra itum arat aso, itum adet aso pini nangchehokdun lo. Nang arta pini’an ke ningkan kre throksi kepleng tang lo. Pi arje po arje lit ra penan sopo kedo arta kechok kepleng arni nangkachehokdun pu ra labangso ser alek bang nangvanpi lo. Laso alek nang rat angno chingthangpijirtha te !”

Apo along recho asopi ser alek dengdunlok ra malomso apor landing lo. Bonta laso sopi rat det manghuphrong eson akam nangklem tanglo. Recho asopi aning kithi pen nangputhudet—

“ Ne inut recho aso kethe aso pu chini tangdet le, nephan panong ra lapu’an kalangno alek nekekevan ta kehai! ne laso alek i’e”pu ningje amat longle athak varphit. Longle athak keklojong lek asang dakphun . Ser alek along kekrongdun minik mukita do’an ta angton pen chedatlap ra elong isi longle athak klo lo.

Recho asopi lapu’an a’ot adur kaheno, rat det angno chepaklang haiji pu ke badu ta mathathe, bonta pini lapuson keklem theklonglok si kadokave ta manghuphrong lo. Badu ta ajat alam ningje thek vangvedet . Laso kedoklip ahut katherak’ong amat rechopi rat angno chiruvong.Rechopi kachiru kadokave ta arjulongphrong lo. Laso theklong si haladak kedo kethe kiding apiso aso atum do’an ta aning oiruirai lo. Rechopi along latum ta kachirudun hangjoja lo. Badu ta ajat alam ningje thek vangve.

Laso ahutvek isi manghumeme angthek rat angno nangcheklang tanglo. Recho asopi kevarphit alek keklo adim pen menmen komatne arloso amonit ning rengnojin arno pen kachiru ase nangkebararju longphrong lo. Lapuchot kali purthimi amek do si haladak pen lang nang’ingbopvui tanglo. Laso alang hi hi nang’ingbakjam ra aphi’ong nanbat’ong lo. Mek liplap angbong laso alang nangthe ra pirthe nang’inglumdet tanglo. Haladak kedo Prabu recho mate achakor chakri do’an ta amena apran kacherai apharman kekat anpar ajat ta klemthek vangvedet lo. Laso alang nangkebat lapu’an akeprap, malomsovet angbong recho ahemchot lapu kali recho adet amat si lang inglumchok lo. Prabu recho mate arat adet atum laso ahut komat konat adim’antong kat ra chepachongdam lone badu ta puthek bang pini’an ta klangklelang.

Pini arni’an ta halaso alangbi dolang, bonta langbi adang ke ke lapu’an thepikpedet lo. Laso alang chithingpik lapen botor bokan mesen me’et ra arni sokhrang pulote laso alangbi aphan, achar pen kelang lirlir lorlor si theklong. Laso lirlir lorlor ketheklong ke halaso ahut recho asopi kevarphit aser alek asang pen keklo minik mukita alir acham apot pu si monit atum pini’an ta chethanthan. Ahokpet ke lapuson kethek’ilong athe ke lang along adunghet kedo kilirjong anglong, laso anglong along kevangbang thengpi thengphrang angphar, arvo lapen athe aharchi apot ta hai. Bonta ajatnon, laso alangbi ke Prabu recho asopi angthin, a’ot adur kalangno angthek pu nonpu nonben ta monit atum chethan longlok lo.

Java adet anijang anat kedo laso alangbi aphan haladak amonit atum amen ki’ir ke “Talaga Warna” pu. Talaga Warna pu ke lirlir lorlor alangbi.

********

ARNAM ANINING KEHANG ATENG

( Isreal adet atomo)

Hako ahut isreal adet arlo isi arongsoso along ahem kiduk thektik inut asarpi do lo. Aningkanvang ateng laso aningkan ta ‘Passover’* pu ningkan asek arong aje nangkele lo. Rong aje arni bang kadokave kechohur ason akeme keme kecho ason mate laso aphrang aphrang hem rit cheselokphruiji aphan ta laso asarpi along tangka maha avepin. Asomar aphan epakpak pe choi akimi kenampikreiji apharman ta laso asarpi arideng tangka maha avepin. Lahei kamatha pen sarpi aning ke’oiso kali. Bonta kopujilang, ave pu ra ningri ninglak pusitame komat lo nangkethochompo?

Passover aphrang arni alam. Asomar bangkep do pusitame sarpi abang inutbak aphan ta epakbak choi pe kimi nampi ra pajirlok thekthedet lo. Laso apot si sarpi abang pe ri aban kedo’an tilupdur ra rong adung kiliponput alangroi mate tovar akung kedo rong alanghe along kechokdamaphan pondur lo. Passover arni ke kadokave ta pe akimi si longthek pu te kachingthangnang. Ave pulote aban ape ari ta chingthanhlong, bonta chok pangthir’et nangji. Sarpi asomar ape ari kechok ma kechol. Laso ahutvek si konatne pen inut kai theklonglepin asarbura inut langthak anat pen vangbonbon amat laso asarpi adung nang’arjaplun. Kangkupdi amoi chepakengra arjaplun ra sarbura pe kechok asarpi aphan kangki—

“ Maipei Arnampi! piching akam si keklem’ik lo ma ho nangli ke!”

“ Osomar ape ari kechokpi’ik le ma ho”—pe kechok asarpi angphun chingthur si sarbura aphan landing si thakdun lo.

“ Passover nangkele lo pu ra hem rit ke chepangthirlap lo ma ante?”—sarbura puthot arjuthu lo.

“ Kalang, thupang thuno pongrep pongrei cherkok cherphek si pangthirven’ik lo.”

“ To me lo, Arnam aning kehang apot lo mene,laso ateng le pachekok lonang!

“ Kecho kijun ason ke abte, do’ik lo ma?—sarbura puthot arjuthu lo.

“ Kalang, ko’an ma kachori kachorlan pen kelongthek, la’an ke do lo.”

“To me lo, Arnamaning kehang apot lo mene, laso ateng le pachekok lonang!— sarbura puthot ningjethu lo.

Pe kechok asarpi aphan lapu pu tekangdet aphi, sarbura abang amena ajarong pen tangka chikippung ra pi tekang si pu lo—

“ Ho pei! Passover esek kopi ma kenangji nanglisomar pen chonam’iknon.” Chinine chethekthe pusitame inut sar’eng sarru amonit, aning kangsam lapen kanghon thektik si kipi tekang adan apot, sarpi abang ta laso atangka chodengdun si kardom kardi chipidun lo.

Asomar ape ari chok tangdet aphi sarpi amonit amena ahem chevang lo, bonta ahem nangchelerok pen laso asarpi manghuvong lo. Alang non nangkilut ahem ke amena ahem ma bang ahem ma menmen ke puthrkthedet lo. Hem athengno lapen apang puchot kali biri biyhung ta akele ingthirparpik. Hem arlo rangtik mitik mate kecho kijun ason kirim kibi adim ta kecho ason si plengtirtar. Pe ri abanvak along ta pe akimi ri akimi si arthangchochang.

Laso asarpi atum ahember edon keplangjing ahem do. Latum ahem ke kecho kijun ason pen danglok pirthe kopi ma kenangji dopet.Tthang ta minta nangne, tebonsita latum hem isi ta aning henopikpak. Pe ri kachokdam asarpi atum lapu’an kiduk kijinpret le ejovet angbong ahem kopi ma kenangji kedopet theklong si halaso ahem asor ke manghuphrong lo lapen laso athe arjuvekvek vakvak lo. Pharlep pharlo matha ra lam kelar thekthe asarpi bang ta ahok alam angton pen thanphlir lo.

‘Lapu anset alam apot net a pe ri aketer pon si nangchokdamjilang!’— pu matha ra keplang ahem asarpi apai langhe dam lelo. Amena ahem kedotang’an akhi adapt anat ke laso asarpi bang ta amek plengple.

Rong alanghe along kepalng ahem asarpi ta pe kecho ma kechok…. Laso ahut tai nut asrbura konatne pen vang serhe serhe ra keplang ahem asarpi aphan ingki lo—

“ Mai pei Arnampi, pi si nangli ke keklem veret lo ma ho?” ‘Kiduk ahem asarpi kethan ateng si laso asarbur kevang lo lapen aning hangdok ningridun ra ason ason ahormu kehangdun pa’ongdungpo’ pu pe kechokbom asarpi bang aning cherotkut ra thakdun lo---

“ Kopijilang ma , kidukdun si bang aparprpik apot neli somar aphan Passover ahut kachingthangdun aphan pu ra pe ri akim echetbak ta longpi thekthe’ong amat aban ape ari si kechokpi’ik lo.” Lam kethanbom ahut aning aduk kethe’ong amat sarpi amekkung hilolo pen mekkri apum amena amat nangkonglongrirara lo. Laso asarpi aphan sarbura puthot arjuthu lo—

“ Hem rit ke ante chepangthirlap lo ma?”

“ Pangthir bang si kavedet lo!”Sarpi thakdunthu lo.

“ To la ta Arnam aning kehang lo. Laso ateng paman lonag!” Lapuson thak tekang si sarbura tovar kengkeng damjui lo.Sarbura damjui aphi pe kaecho asarpi abang aning karongso kali, athe ma hala kiduk ahem ason alanghem ta ason ason ahormu amena mena plengdamthippo pu si alang kamatha. Pe ri kechok patang serak serak si Sarpi ahem chevang lo.Bonta, oi’elang! ihin chelangdam angse! ihin chelangdam ingtheidang. Pe ri ta ave’et. Epakpakpukpuk do ta akerak saide! Ingchir’ong pu ra chophinbat aphan ajat ason ta hem arlo tirokre! Langhe kedam aphrang aphrang ajat ason ta kedo’etpi, non ke ajat ta ave! kopu alam lo la ke?Sarpi manghuvong lo.

Aphi’an si laso asarbura ke Hemphu Elijah pen anpar badu ta kali pu sarpi bang kachini. Chini ta ale avedet lo. Amena kehoihe apot lapu laben ahem duk longbin’an si cheman lo.

***********

*Passover:- Isreal adet along kedo Isreal mate Jewsh akhei atum ningkan asek arong aje. Laso arni Arnam adovan bui pame si latum ta adan adi kipipi. Arnam adovan along anpar ta ilitum peng karkli ahut vopi avi inghap api along kivit ason si latum ta keklemklem.

OKARJANGSO LAPEN CHENOO

( America adet atomo)

Ningkreng vangjirjir apor. Inut Passamuquoddy* a’okarjangso, a’ikmar bang kethom atum, chum kangsam esek ha akahelo, inglong ahavar ajo okhung okme apharman kedodamji along dunjui. Inglong lerok, isi mesen adim chelang si latum ihum wigwam*chikim lo. Okarjangso abang ke latum korte bang kethom pen akibisi. Apot si adapvang ta acheklemar mate a’ikmar bang kethom, okhung dam’et aphi ke boha kehon adeng si laphan ke ketang. A’ikmar atum abang kave aphi alang ke theng lang kiri, Wigwam arpong along angkok angki dokok te thengpi arvo heihu pen kebang, lapen kechoji aphan kitun kedang akam heihu si keklemdundun. Arnivang ta ha arni ingsamhup lo te acheklemar bang kethom ta nerlosini kedam pen kopi amarat mareng ma kelongdam van si boha kachevangvang. Ajo chotangdet juntangdet te latum ason ason atomo chethanpo aning arong bohong chipi ra amek jangklip titi.

Ningve isi abang ke korte bang kethom ta cho tangdet jun tangdet aphi ason ason alam, lun tomo heihu chethan vangve ra doklipklap. Ajat ningje vangve ra doklip theklong si Okarjangso abang a’ik atum aphan ingki lo—

“ Chonghoi si paningve ke kedoklip ma ti ik atum?”

“ Nilip anatthu ne isi manghu meme amonit akengbot thekdam longlok ti”—akleng abang amumar aphan than lo.”

“ Ne ta nirep anat laso akengbot thekdam longlok lo”—adakvam abang ta than lo.

“ Nijang anat ne amat ta lapuson thakthak si kethekdam long ti ik atum. Malu mala amonit akengbot aphan te kethe dakreire!”—akibisi abang ta chethandun lo.

Chenoo pu ar’e kelok ajo kedo, eson monit a’ok kechodet lapen kelang’an ta kaphere meme api alam korte bang kethom ta arju longhur lo. Alangtum kethekdamlong abot ke laso api abot pen anpar ajat ta kali pu latum matha rinti si kaphere ra doklip. Alangtum non kedobom adim pen anilip anat kedo ar’e kelok kihupthip anglongpi pen si laso api kevang ra adung arei nangdokok lo pu si latum kamatha rinti.

Puthot adap korte bang kethom ta pakrong thom chethak si arnivang ason okhung dam lelo. Angjirpi ta ajat kaphere adim chibibe si wigwam karkok karphek, okreng heihu kepachap, theng ke’en lang kesok heihu akam keklem ma keklem. Han an lapen akaprek kecho kijun ason tun pame dang pame aphule diphlir ra a’ikmar atum aphan chinghongkok.

Arni chiplirplir anatlang. Kopine aharchi menmen alang ketotlun amehip aphan nangbinpring si alang theklonglok. Laso theklong si okarjangso angphun chetevar ra anung anat chelangrei. Komantune ta kethek longlepin mate kelang pen ta ahir kangtangrai monit ason api alangnat ingnam arlo pen nangbarphlut ra kevangbon okarjangso abang theklong lo. Ketheklongjong, laso api aphan Chenoo pu alang chinidet lo lapen phere ra abidi chepangbobe si kopi keklem si kemeji ma, malomsovet angbong matha ra inghongding lo. Alangdung’an laso api nangkelejong angthin chepathe ra okarjangso abang kachehok chepaklang ra pu lo—

“ O, nephu kali ma la jo! pini’an ke nangsumar alam chematha ra vangchit lo a’otdo le! Lapu’an ajak kiding nang konat’an si kedam veret lo phu? ”

Okarjangso amonit alangphan theklonglok pen phu pu kehang arjulong si -‘ahok pet ke ne ta monit. Chenoo chemanme aphrang ha rongsopi rongsoso arlo ne kachetekang nesomar aso asu atum aphanne sin e pini kachetong lapen aphu pu chichinidet si nephan ne kachehok’ pu laso api mathading lo.

“ Nang netum along vangji pu ne aphrang pen ta chini le phu!. Lapu’an akahelo pen nang kevang lakpikpo phu! To lapu vang ra nangsangtha. Kechoji kijunji aphan thesere thekumbong ta ne nangbipinei lo phu! jo, to chotha!”

Chenoo laso ahut kamatha— ‘lapu’an adin lapu’an akai, ne kachetong amonit atum a’ot adur pen pini kachetong amonit a’ot adur cheprekpik. Aphrang ne kachetong atum ke nephan nangthek longlok te kaphere klemphlerphlar titi. Bonta pini ke lepu kali. Amena chepho chero amonit aphan kachehok asonthot si nephan nethek longlok pen kachehok. Ajatnon lason atum aphan ne kaheno chomatha haihe. Kerap si rapdunrongpo’ pu Chenoo matha lo.

“Mai phu! nagphan nangpe ave nangri ave nangthek longlok si ne ningdukpik lo. Ho lale chi’umnon!” pu ningje si pu Chenoo aphan alang keroi marat areng pa’um lo. Okarjangso kopi ma kethan kroidun si Chenoo Wigwam arlo lutdun lo lapen kithikpi adim along si ingnidamlun lo. Chenoo ajat ta klemkle.Kelang chepangjinso meme ra totsu si dojoi. Chenoo aphan Wigwam arlo pangni tekanglun aphi adunghet kedo angnam along Okarjangso ke theng ke’endam damjui.

Penang apor kesang aphi Chenoo thur si okarjangso aphan adung arei chelang lo, bonta thek longledet. Konatne katjuibon pu Chenoo mathalang. Malomso aphi adunghet angnam anat komatne theng kithum pangrengklok arjulong si alang wigwam arlo pen barphlot ra arki kedo anat dun lo. Chenoo alangnat kidun pakengding theklong si okarjangso ke kaphere a’ok chepaklemhur lo. ‘Chethan aling ta non ephong ke nepran damnagpo’ pu si okarjangso matha lo.

“Kolo he laso acho nephan nepinon.” Okarjangso aphan chenoo chopak hang lo. Lapu ta kithi, lapu ta kithi, man aling pamannang, pu matha si Chenoo aphan okarjangso choplak pidet lo. Okarjangso kaphere’ong amek selokdundip ra dojoi lo. Chenoo aphan lang’an ta haihe, bonta laso ahut Chenoo abang nangkachomatha le akaprek. okarjangso arideng pen coplak dengdunlok si laso api to lale pirthe athengpi arong kethe kethe nangkipi panghun parvethudet lo ma— sining vanjom longle vanjom anpin! Pene pena si tomon arve le kevangdut thakthak. Mek liplap angbong alang kipitang athengpi do’an choplak pen pu, phlak pamesen ra pangsomdut! Laso angsom kethe ke alangtum kachikim aboha mate wigwam aphan te kangtui paphanni pasphanthom ta sose. Chenoo aphan thek longle ako ke pirthe athak lapu’an kangtang api do pu okarjangso chinine, bonta pini ke amek hini pen thek longlok amat manghuvong lo. Chenoo lapuson klemji pu okarjangso matha ta mathathe. Alangphan kanghon pen si lapu’an theng angsom kepangsompi theklong si Okarjangso chenoo aphan pu lo—

“Chok lo phu, chok lo. Nang lak’opo, sangnon.”

Okarjangso aphan landing si Chenoo pu lo—

“ La anat ta chokpo pu he?”

“ E phu, la’an aningke ko’an lo ma?” Okarjang alam karju pen

“To ante” pu ningje amat choplak bikok si ha wigwam arlo lutdamchok ra thokvam, thijok mate ason kaprek kaprek amarat areng pen keroi ape chi’um si sangjoi lo. Okarjangso ke a’ikmar atum aphan inghong romrom theng ke’en pathe si ingtan along klemroklang.

Ha arni chiplirplir apor okarjangso acheklemar bang kethom ta boha nangcherap rinti lo. A’ikmar atum angno serhehe serlanglang dam si okarjangso abang angton pen alam thanphlir lo. A’ik atum ke angjir akibisi alam karjulong pen kaphere rinti lo, bonta angjirpi abidi ateng pen le klempon lo te ajat akisung ta phophe pu chini rinti lo . Aning hangdok amek pajang sinang pu ra latum bangphli ta doklip lo.

Laso ahut wigwam angkrak pen ar’e kelok ajo kachopan kachojui laso api mate chenoo achu kejangham a’ik atum thek longhur lo. Chenoo pu api akereng’ak ke latum theklong vangvepinlag. Penag’an dochet aphi ke a’ikmar atum palangdunphrong si okarjangso abang Chenoo angno dam si ingnekdamhing ra pu lo—

“ Thur lo ho phu !” jo langtha . Ne’ik atum nanglepet lo. Ning arong bohong pen paningve ke itum ajo asan cholongrappetpo.” Chenoo laso ahut ajat ta thakdunde.A’ikmar atum anat lang si okarjang puthu lo—

“ Koson lo ik atum, pini a’okhung okme kedam ke kopipi si kelongdam rinti lo ante?”

“Chethan medo ma, ok kethe ke longdamde le ma jo!” A’ik inut abang Chenoo aphan landing si thakdun lo.

“ Rore ne ta jo, Arnam avokak ejonvet anhelo.”

“ Langmeme jo, ne ta okhi ejon pen anpar pini arni dongbop kiri jat ta longdam thekthedet le ma!”—a’ik akibi si bang ta thakdun lo.

“Akaprek ajat ason ta nang’ik atum longdam thekthedet lo ma asupi!” non ephong ke Chenoo apai ase armum pathapkrung pen okarjang aphan arju lo.

“ Nangsumar atum kelongdamthek ke pu’anchot lo ke ma phu jo! Jat sita matha nangne lo phu, kopi ma kedo, ne tun pame dang pamepo. Chorapsar lonang!”

Okarjangso along Chenoo ajat alam ta thak dunde si menmen thurphlut ra ingnam aphar lutponchok ra konatne damjui. Chenoo damjui aphi ke latum amhang chelangphrong si do. Athe ma, Chenoo konat kedam si kopitong keklemdamjine latum chinine.

Malomso aphi ke bonta Chenoo latum along chevangthu lelo. ‘Moose’* ejon nangparphangham ra kado kave angno nangbitan. Kelak’ong Chenoo achethe huhe huhe. Longle athak kepatidup a moose aphan landing si okarjangso pudun lo—

“To, matha nangne lo phu, netum klempo, nang lakhui lo, apot si sangtha.” Okarjangso alam arju si Chenoo wigwam arlo chilutdamjoi si sangdamjoi lo. Laso aningve asonthot a’ok a’an latum ladak wigwam nangkikimjong pen cholong vangvepinlang.

Chenoo latum along mesen pen dodunbom lo. Okarjangso a’ikmar atum ke alangtum along Chenoo kedodunkok pen aning arongpik. Athe ma okhung okme akrong along bang ingkoi pinso kangtang chelangpet pen arnisi ko’an ma kelongthek, Chenoo inutvet si la’an kelongthek. Penang’an dodunchet aphi ke Chenoo amena amat si ihum wigwam chikim lo. Okhung okme kedam pen kelongdam amarat a’ok heihu Chenoo amena amat kachecho si ke’ong. Bonta alang cho un’e ra kepahin thokvam,thijok mate ason ason amarat a’ok heihu latum bangphli kechodun ikdun un’e. A’ok kechotang athokvam mate kaprek kaprek amarat areng abui ta pu amat panglongdutdat lo. Lahei chojordamlap te tangka maha ke longpikpo, bonta ladak pen ha hem’an kanghorponji abang si kasiksakdakpo. La’an ake’ong lapen akardik, ko’an lo kepon unpo?

Chenoo alangtum aphan lapu’an kerap alam abang ke kalang lo, bonta theng ke’en ahut alang thengpi thengphrang amokha athim atham bibe ra angton pen kipi kapakrep ahir kangtang thekdunlok te akele phere meme. Komat si puthek, kopine alam pen aning thihak te laso api arideng alangtum bangphli apran kedamlir ke mek liplap ta nangne. Laso akisung pen kachepajok atovar kali kalang pusita laphan kiru kethai kepame lapen , kanghon anpar ke ajat ta ave lo.

Lapuson ajo arni padambom amat mongvepi nangleji dokdok nangplang tang lo. Arnisi ke okarjangso Chenoo aphan pu lo—

“ Phu! non ke mongvepi nangkele lo. Netum ta ha hem rit kacherapji si ning kehang rinti lo!”

“Ahok lo te ma asupi. Ne nangtum along nangkedodun ajir dingpik lo. Non ke nangtum pen kachekak ta kisungthukrung alam lo ti ho! Ne ta nangtum arong nangkidunji nening kehangpar, bonta ne arje lapu’an ahir ketang apot nephan nangthek longlok te nangtum amonit atum bephlungphleji ma? Koson lo ne nangkidun longpo? Nang le ajat abidi ta katevar matik lo asupi” Okarjangso aphan Chenoo pu lo.

“ Kalang ke kalang te ma phu! Kopi keklem si kemeji ma, matha nangkokpo” —okarjangso Chenoo aphan pu lo.

“ Nephan nangtum isi ‘Sweat Llodge’* neselampinon. Laso arlo nethapthot ra un’an me thornon. Laso ame angtang chingtang ra ne ing’i vang lo te ne ta nangtum ason amonit chemanpo.” Chenoo avibong ke ar’e kelok athan pen si keman. Me angtang , arni angtang le kero pulote laso avibong ingjirdetji pu Chenoo chichini. Laso apot si non kedamtang’an ta me chinghiphe. Bonta pini alang , ‘me nethorpinon’ pu kipu ke kamanghu meme alam lo. Okarjangso matha lo. Bonta non ke alang aning kehang lo apot kopujilang? Lasi alang Chenoo aphan thakdun lo—

“ Ahok lo phu! nangning kehang ateng netum klempo”

Laso aphi korte bang kethom lapen angjirpi cherap si Chenoo aning kehang ateng pen arlong, thengmi, hokvai heihu pangrum si herang tuk lo lapen laso athak sweat lodge kim si athak okreng dip lo. Lahei klemdet aphi herang arlo me thordut ra Chenoo aphan Sweat lodge arlo thapthot lo.

Penang apor kedo aphi sweat lodge arlo Chenoo ning donojin pen kar’em arki arjulong lo. Bonta arlo pen alang nanghangbomlang— “an sose theng, hokvai heihu thek ra me nangthortha asumar, me nangthortha!”

Okarjangso lapen acheklemar ta me kethor jengkringkrang lo. Chenoo kapasi’i lapen kar’em arki puthot arjuthulong lelo.

“Koson lo ma phu ho!” Okarjangso angtan pen handgun lo.

“Thangthe thangthe, an sose me ade nangpathetha, theng vantha, hokvai vantha!”Arlo pen Chenoo nanghangbomlang lapen ke angtan kedo atum ta Sweat lodge arum me thorbom lo.Laso ame ade, akri angtang lapu’an si keso latum bang phli ta adung dodun un’e.

Penag’an apor me thordet aphi Sweat lodge anghap nangchingpu lo lapen laso arlo pen inut aphu kethom, asarbura nangtetjoi lo. Sarbura abang lapu’an si kesar lo aso ta kejok si ke’ong lo.Achu lapen angmum ta lokpikpak lo. Laso asrbura ke Chenoo pen anpar badu ta kali pu okarjangso atum kelang pen ta chinidet lo. Amahang langsap pen Chenoo aphan okarjangso ketheklong ke- akele ingjinso meme anpin. Okarjangso lapen acheklemar bang kethom aphan kithiphla amek pen Chenoo ta eve langphrui lo lapen thengpi erong along cherchunglen ra penang pasi’i lo. Manghu meme alam—laso kapasi’i ahut Chenoo apok arlo pen eson bahari athan kethe ahormu nangklodunphlut. Kadokave ta kopi ahormu si nangkeklodun ma pu ra adung patebok si langdun rinti lo. Latum ketheklong ke ajat ta kali, bonta monit akumlin asonthot ethan ar’e kelok athan.

Laso athan helo Chenoo avibong lapen ar’e kelok kangsam thektik athan pen si la keman pu okarjangso chinidet lo. Chenoo avibong ke lapuson si keman pu alam alang aphrang pen ta arjulong. Chenoo lapu’an ajakong kethe’i ke laso athan pen lo pu alam ta alang chini.

“ Me along nevibong vardunchornon asupi, vardunchornon!’ Ase kethe pen Chenoo hang ra okarjangso aphan pinkhat lo. Okarjangso ta laso karjulong pen Chenoo avibong humlok si ha me along vardunphit lo. Bonta manghu meme, me along laso ar’e athan angkleng kelejong lapu’an akar akri ahir kedojot ame menmen mepthip.

“ To su marli atum, me thorthunon lapen halaso adum chokang pen pu’i’inon!” Cho humlok si Chenoo kipu ateng pen ar’e athan adum pu pachet’i lo. Malomso aphi ke me ade along laso athan ingjirlap lo.

Chenoo pen puthot monit kachemanthu asarbura okarjangso lapen acheklemar bang kethom aphan aning ingsampik lo.

“ To su marli, non ke itum ajat ta kamatha nangji ason ave lo. Hem dam lonang, ne japonnon!” Aning arongchen pen Chenoo pu lo.

Kangsam esek kelong pen ki’ur kepakreng marat a’ok lapen areng amokha latum pachap papeng ra rim lo lapen hem rit nangchepangno lo. Monit kachemantang a Chenoo ta okarjangso lapen acheklemar along aning arongchen pen kedodun ajir dingpiklang.

Lahelo ajat kalangno, monit monor a’ok ta kecho, ajakong kethe thektik Chenoo kachemantang amonit, ar’e kelok athan pen keman avibong aphan aning akanghon pen okarjangso abang kapangjir atomo. Itum kado kave ta laso atomo along kepho a’okarjangso ason reset lapen ining ding nangji. Ining kiding ale ke kithu kedok pu si bang sar sar atum kachethan than.

*****

* Passamaquoddy :- America adet achitimchit ahavar( Central America) arlo, nampi lapen ar’e kelok keklothip anglong ajo kedo isi abarimnei akhei. Itum akhei along

kedo ason si latum akhei along ta tomo tomi ingcho’o.

* Cheno:- Passamaquoddy akhei amonit atum kekroi ateng pen, ar’e kelok anglong ajo monit pen keman eson ajakong ketheparpik api. Kangsam’ong apot

lason api angthin mate avibong ta monit akunlinso ason chemandet titi pu si pu. Laso ke bonta avibong binong kali. Laphan ajat abidi pen

pusitame pangjir thekchit te amonit bang puthot monit keme chemandet titi pu si pu.

*Wigwam:- Okhung okme kedam atum ingnam ajo kachikim boha ahem mate kuntiri.

*Sweat lodge:- Central America atum Arnam amen en ra se kachelang ahut kaselam me akri akar kachingtang aphan kikim ahem.

*Moose:- Ar’e kelok keklothip inglongpi ajo kedo, chainong chelong athikthik kethe anuk paplakham lapen arobahang do’o ejat athijok.